Prometheus

geocentrische en antropocentrische wereldbeschouwing?

Over den pastoor, die elkeen absolutie belooft, die Juleke, 's kosters vrouw, uit de Schelde vischt — kunnen we zwijgen, hij is het vaste spotbeeld in die gansche litteratuur, ook over den respectloozen overmoed, die Belijn, den Ram, tot een hofkapelaan verheft. Maar welk een prachtcaricatuur van den Gezalfde Gods, den Koning, is deze Nobel, die met den mond vol mooien praat zijn trouwste dienaars verloochent, en al de hun gedane toezeggingen van vergelding en eerherstel vergeet, zoodra Reinaert hem goud belooft. Dat zijn de heer-schers — en de dienaren en hovelingen een pak van 't zelfde laken, zóó is de wereld en wat rest den intelligente anders, dan met de zotheid en de slechtheid van de anderen zijn voordeel te doen?

Het is zijn volkomen recht, daar hij ,,de beste" is. Schijnheilig is Reinaert, doch niet als Shaw's geliefkoosde ,,Clergyman-shareholder" — maar als Macchiavelli's Vorst — elkeen dupe makend, maar nimmer zijn eigen dupe, geen deugd bezittend, maar ook geen deugd huichelend — anders dan als welbewust middel tot een bepaald oogmerk — en in zijn hart ook geen deugd van anderen eischend of verwachtend. Doch daartoe wordt meer geestkracht dan die van den gemiddelden ,,Clergyman-shareholder" vereischtl En meer oprechtheid.

Nu is het juist echter de ingeschapen — in de Inleiding als „noodzakelijk" ontvouwde — afkeer van elke maatschappij tegen deze en iedere werkelijke oprechtheid, die den naam Macchiavelli als met een zwart aureool van duivelsch cynisme heeft gemerkt — en wellicht is het de walging bij het weder-zijdsch vertoon van zedelijke verontwaardiging — datzelfde praten over eigen heilige rechten en heilige plichten, 't welk we gedurende den oorlog nog krasser dan in vredestijd (het is er steeds) moeten aanhooren en aanschouwen, nog gezwegen van der neutralen larmoyant geteem over 's werelds slechtheid, wellicht is het precies om dit alles, dat „II Principe" thans zoo bijzonder aangenaam en verruimend aandoet bij het lezen — als bijvoorbeeld Shaw's ״Common sense about War". Hier is ״common sense" en dit heet hier als daar, als altijd: cynisme.

Maar één ding dient men dan toch wel te bedenken en één ding wordt maar steeds vergeten: als Macchiavelli cynisch

180