Prometheus

dat Uilenspiegel een bedrieger is. Deze landgraaf en zijn hof beelden zuiver den geest van den goedgeloovigen Middeleeuwer, van eiken in een collectiviteit opgaande, die eerder zijn eigen oogen wantrouwt en zijn eigen moeder verdenkt, dan een ,,mirakel", 't welk zijn oogen en zijn moeder desavoueert en dat hem met het noodige aplomp door een kwakzalver wordt opgedrongen, te durven in twijfel trekken. En de moraal: dit wordt er van den mensch, die zich alleen maar op ,,gezag" verlaat, zijn critisch oordeel werkeloos stelt —; zijn oogen zelf zijn hem dan ten slotte van geen nut meerl

Zooals we weten, heeft Andersen dit thema overgenomen — of naar eigen ingeving aangewend — in zijn sprookje ,,De Nieuwe kleeren van den Keizer". De zoogenaamde wevers worden daar voorgesteld als gemeene bedriegers, Uilenspiegel echter als een schalk, wiens devies ,,mundus vult decipi, ergo decipiatur", het devies was van den tijd. Overigens, en dit maakt het Uilenspiegel-avontuur tot iets universeels, iets van alle tijden, bedoelt ook Andersen het gebrek aan zelfvertrouwen, aan persooülijk inzicht, samenhangend met menschenvrees en autoriteitenvereering, (collectiviteits-instinct) aan te toonenl Andersen laat een kind, de auteur van ,,Uilenspiegel" een dwaas het verlossende woord uitspreken. Dezelfde strekking: ,,kinderen en gekken...", maar in elk geval: geen autoriteiten!

In geen enkel onmaatschappelijk tijdperk, in geen enkelen critisch-satirischen geest blijft deze spot met autoriteitenverheerlijking achterwege. Met welk een immens genoegen vermeldt Anatole France (in een der opstellen van zijn ,,Vie Littéraire") het geval van een op het admissie-examen voor de Hoogere Krijgsschool opgegeven dictee, door het gansche land als afgrijselijk en barbaarsch ,,ijzervreters-Fransch" uitgekreten en dat ten slotte onvervalscht proza van niemand anders dan den grooten Michelet bleek te zijn — zonder dat een der ,,kenners" er iets van had bemerkt. In een eenige jaren geleden hier te lande verschenen roman wordt een zeer vermakelijk tooneel opgehangen van een filologisch college, waar bijzonder hooggeleerd en diepzinnig wordt geredetwist over een ,,duistere plaats" die ten slotte een grove drukfout blijkt te zijn. Dergelijke college-uren kunnen soms eeuwen lang duren,

176