Prometheus

zich dus ook in de wetenschap laten gelden. In het individualisme verdwijnt het patriotisme — Renaissance en achttiende eeuw voelden de heele wereld als hun vaderland — verdwijnt het kerkelijk dogmatisme, en met die andere kunstmatige distincties verdwijnt ook de opvatting van het ,,vak" als afzonderlijkheid en raakt dus de vakman op den achtergrond. Een geslacht van cosmopolieten en deïsten zal dus steeds, in zijn beste momenten en zijn beste geesten, niet den grooten geleerde, maar het universeele genie te voorschijn brengen. ,,De heele wereld is mijn vaderland" zet zich in hen om tot: ,,De heele wereld is mijn vak". Dit is de onweerhoudbare consequentie van het rijpe eenheidsgevoel, dat pantheïsme is. En het is geen toeval maar redelijkheid dat de perioden van sterk-individualistisch willen de groote universeele geesten voortbrachten, die naast zichzelf, in zichzelf de Eenheid beleden hebben: Leon-Battista Alberti, Leonardo da Vinei — Goethe.

Bepalen we ons voor het thans-voorhanden tijdperk tot het volgende curieuze voorbeeld van autoriteiten-gering-schatting.

In de voorrede van „Don Quichotte" stelt Cervantes zich-zelven ironisch voor als tobbend over een geleerde introductie voor zijn werk en zich tegen een bij toeval binnentredend vriend beklagend, dat hij waarlijk geen kans ziet om, ,,zooals het behoort en zooals anderen doen", zijn boek te voorzien van een reeks geraadpleegde auteurs, liefst het heele alphabet langs ,,te beginnen met Aristoteles en te eindigen met Xenophon, Zoïlus en Zeuxis, hoewel de een een schilder en de ander een lasteraar was — gezwegen nog van Plato en de Schrift"! Hier ook de spotternij met conventioneele autoriteiten-aanroeping en bevoegdheids-kwakzalverij, de spotternij van elke individualistische peripde of overeenkomstig temperament. In de Middeleeuwen en de zeventiende eeuw daarentegen zweert men bij autoriteiten, op elk gebied, van de onfeilbare Heiligen af, tot de onfeilbare Schrift, den onfeilbaren Aristoteles en den onfeilbaren Boileau — wiens onfeilbaarheid zelfs de Revolutie overleefde 1

Niet alleen de autoriteiten zelf, maar ook hun dupen worden aan de kaak gesteld — en in die wereld van bedriegers en be

174