De verlatene

rugmopperen en Daniël sprak openlijk tegen. Dagelijks, voortdurend haast voelden ze moeders afsterven als een schrijnend gemis, ze wisten het nu wel, al was het voelen, meer dan beseffen, dat zij, hoe broos haar bestaan de laatste maanden was geweest, dat zij alleen nog hun samenleven tot gezinsleven had vereenigd en verinnigd. Wat bond hen nu nog samen? Geen twee van hen onderling hadden een gelijkgeaard gevoelsleven. Jozef was nog altijd de goedhartige gijnponum, een tikje opsnijerig soms, zwierig in z'n kleeding. Als hij kwam, sprak hij over 't magazijn, over de klanten, over Amsterdam. Maar wat hij vertelde, vond bij de anderen geen weerklank meer. De Vrijdagavonden, vóór moeders dood, — al zat ze niet eens meer aan tafel — van een koesterende innigheid, een warme gezelligheid die ruimschootsche vergoeding gaf voor alle hoon en geringschatting van buiten-af, die waren nu, in den winter, eindeloos lang en vaal-vervelend, werden in den zomer, als de Sabbath laat pas invalt, ternauw meer gevierd. Uit en voorgoed vervlogen was de al-oude Sabbathvreugd en nu pas beseften ze er de waarde van.

Ook smaakte niemand meer de Sjabbessoep na het harrewarren dat vader en Esther iederen Vrijdag deden over de bereiding van die soep. Had vader gekookt, dan at Esther met een vies gezicht en had Esther gekookt, dan mopperde vader en liet zijn bord half-gevuld staan.

Esther was onverdragelijk geworden. De oude heer van Gulik, een afgeleefde en verfuifde zestiger, die zeer wel wist, dat Esther pas zestien was en haar juist oni haar heel-jong-zijn begeerde, had haar den dag na haar zestienden verjaardag gevraagd, 't Heele verloopen jaar had hij haar overvloed van lekkers en pronkprulletjes gegeven, want hij was dol-verliefd op het mooie Jodenkind.

Mevrouw Naumann vertelde het Esther bij iedere

138