Verdediging van het Westen

Het leven als worsteling, zo hadden de Augustijnse Christenen het ook gezien, maar zij hadden tevens de ontzaggelijke hemelse beloning en de overtuiging dat, in vergelijking met het hemelse, al het aardse minderwaardig was; zoals al het menselijke niets was, vergeleken bij het goddelijke. Het leven, als worsteling, maar zonder andere beloning dan het gevoel van waardigheid, dat men krijgt door de overtuiging de strijd op aarde zo goed mogelijk te hebben gevoerd; zo intens geleefd te hebben, het aards geluk en de aardse schoonheid te hebben genoten, en dus een persoonlijkheid te zijn geweest, zonder daarvoor tot een heroïsche kramp-pose, en de daarbij behorende wreedheid te komen, maar zo dat men ook het eenvoudige en gewone van aarde en mensen blijft genieten en waarderen, dat is het leven zoals Ter Braak het wenselijk en mogelijk achtte, en zoals hij het wilde verwezenlijken, tussen de Christelijke en de totalitaire geloven door.

Ik stel het opzettelijk zo, omdat het vals zou zijn Ter Braak alleen als anti-fasclst te tekenen. Zeker het fascisme en in het algemeen het totalitarisme zag hij als de grote vijand van nu. Maar hij zou, als die strijd ten einde was, ook de andere geloven weer hebben bestreden, zoals hij dat vroeger met het Christendom en het moralisme, de aesthetische zwijmelarij en de democratie deed, en zoals hij ook nu nog niet naliet in zijn anti-totalltaire geschriften duidelijk te maken dat hij geen lust had de tegenstanders van het fascisme te verheerlijken. Bondgenoot van de anti-fascisten, gaf hij zijn zelfstandigheid niet prijs.

De vraag of er op den duur voor een dergelijke levenshouding plaats zou zijn geweest, of, tussen de geloven in, de levenskunst van de menselijke waardigheid tot een culturele en sociale macht kan worden, meen ik bevestigend te kunnen beantwoorden. Want het is een feit, dat iemand als Ter Braak reeds een macht in het Nederlandse geestesleven was, dat zijn naam als een herkenningsteken werd uitgesproken, dat onafhankelijke intellectuelen zich vrijwillig om hem verenigden, en dat de voorhoede van de studenten in zijn persoonlijkheid en in zijn opvattingen een programma zag. Ofschoon hij nooit gezag zocht, en in zijn spreken alles vermeed wat aan opzettelijk imponeren en gewichtigheid herinnerde, ofschoon hij causeerde op een schertsende, spottende wijze, vol zelfironie, werd hij ernstiger genomen dan al die mannen met titels en klinkende namen, in wier gedegen en hartstochtelijke redevoeringen, de voorhoede alleen maar een herhaling vond van de dingen waar ze niet meer in geloofde en die ze als afgedaan beschouwde. Maar een dergelijke invloed op onafhankelijke intellectuelen en op de jongere generatie voor zover ze cultureel geïnteresseerd is, is

*93