Isaäc de Fuentes

uit een ander land ben. U hebt gevochten voor vaders gedachtenis, voor Uw huis. Er zal geen liquidatie zijn, noch verkoop van Uw huisraad, noch een armetierig leven.’

Susanne heeft zich omgedraaid. Ondanks dat zij met het gezicht van het licht gekeerd staat, ziet Rebecca de felle kleur op de wangen en de onheilspellende ogen. En zij ziet ook de sterke forse figuur van Susanne in de kracht van haar leven. Dan sluit Rebecca de ogen, prevelt:

‘En Gij hebt aangezien onzer vaderen ellende in Egypte en Gij hebt hun geroep gehoord aan de Schelfzee.’

Toen sliep zij in. Susanne dekte haar toe, verliet zacht, beheerst en sterk de kamer.

De onrust zat diep in Susannes hart, diezelfde avond. Zij zit alleen bij het haardvuur, een boek ligt doelloos op haar schoot, zij staart maar in de vlammen. Zij denkt weer aan die morgen, enkele dagen terug toen zij zich afvroeg waarom Jozef zo plotseling is vertrokken, met nagenoeg al het geld van de firma David-son. En waarom moeder gilde in de kamer van vader zaliger. Zij staat ineens voor haar stoel, huiverig ondanks het blokken-vuur in de haard. Er trekt haar iets, er dringt haar iets om naar boven te gaan. Naar haar vaders kamer. De kaarsenluchter die zij medevoert verlicht hel het vertrek. Het is er stil en opgeruimd, want Johanna kent haar dienst. Vaders stoel staat aangeschoven tegen de schrijftafel, waarop een perzisch kleedje ligt. En daarop is, rechtgelegd en dichtgeslagen, het rode lederen boekje, dal Johanna niet verplaatsen durfde. Susanne schuift vaders stoel achteruit, gaat langzaam zitten. Haar slanke vingers bladeren in het boekje, tot de achterste schutbladen. Zij ziet de vreemde Hebreeuwse schrijfletters. Jaren vallen voor Susanne weg, de jaren toen zij op de Joodse school te leren ging zijn weer terug. Moeizaam leest zij, ontcijfert zij het Jiddisch Duits, geschreven met Hebreeuwse karakters.

En ook Susanne verneemt met ontzetting de klacht van Abisag, die haar voormoeder is en in haar leeft. Zoals een bliksemstraal een donker iandschap in helder licht zet en alles doet zien, zo kent Susanne opeens de geschiedenis van Jozef en Treesje de Fuentes. Want Jozef is Jozef, de man van Abisag Oppenheim en Theresia de Fuentes heeft betaald met haar lichaam, zoals Tamar deed, de dochter van Nathan Rosenfeld.

299