De laatste Levano

״Vae Victis”.

Reina antwoordde op indringende toon:

״Ja, ja, Joab. Ze zullen worden gestraft. Niet één zal er gespaard worden. Niet één. Vae Victis. Ja, ja.”

״Wat wil die man?” en hij wees naar mij.

״Niets, niets, Joab. Zo maar een bezoeker, die komt kijken of ons iets ontbreekt.”

״Alles ontbreekt, vertel hem dat. Beschimmeld brood zonder iets, rotte aardappelen, stinkende latrines... en Samuel Prager ligt naast me te sterven... zo maar, man!” En hij boog zich over Reina heen en stak mij dreigend over haar schouders twee vuisten toe. ״Zo maar man, in het openbaar ligt-ie te sterven en naast zijn kooi zit Pereira zijn laatste korst op te vreten en Bram van Gelder krabt aan zijn schurft. Ik wil naar huis Reina, bestel een taxi. Reina, direct wil ik naar huis... naar huis... naar huis.”

In zijn laatste woorden lag intens verlangen en in de herhaling het inzicht dat iedere mogelijkheid daartoe voorbij was.

״Wij zijn al thuis, Joab, wij zijn al lang thuis. Zie je dat niet? In het kamp kwam toch niemand vragen of je soms iets nodig had? Ja, lach maar wat Joab... in het kamp komt opeens een rijke meneer... kan ik iets voor u doen meneer Joab Da Fonseca, een nieuw schoon huis, een modieuze garderobe soms? Of een reis naar de Riviera? Nou, malle jongen, en die meneer kwam dat vragen, dus zijn we thuis.”

Hij liet zich langzaam terugdringen naar de kamer, waaruit hij gekomen was. Toen riep hij tegen mij:

״Bedankt meneer, bedankt. U is een waar christen, maar ik kan u helaas uw christendom niet laten belijden,

98