De laatste Levano

Joab zaliger of door het Egyptische gezicht van Sara.

Toch werd ik soms opstandig, dan verlangde ik terug naar de sombere eenzaamheid. Dan kon ik contact krij-gen met mijn doden. Uit de suizende stilte van het Niets om mij heen trad Channah naar binnen en zette zich naast mij. Sprak met mij. Of Elsje kwam of Adam en Morde-chai. Dan hoorde ik weer het verleden en ik was weer echtgenoot en vader. Ik was bij de mijnen. Maar hoewel Sara mij mijn verloren leven niet kon doen vergeten en mij hoogstens kon afleiden, hield mijn melancholie op de duur toch geen stand. Steeds verder werden mijn her-inneringen teruggedrongen door deze vrouw bij mijn haardvuur, door haar kleine, maar talloze zorgen om mijn welzijn, waarmee ze mij terugplaatste in een middel-punt en mij herstelde als heer des huizes. Ook de schemer-lampen, de verzorgde maaltijden, het ritueel van de orthodoxie, dat alles werkte er aan mee om mijn vroeger leven naar de vergetelheid te verbannen. Met schrik kon ik nu denken aan de toekomst, als Sara terug wilde naar Israël, zelfs als Carolien en Jopie zouden trouwen. Wat een nieuwe leegte. Maar naast het verlangen naar mijn weemoed en het contact met mijn doden was er toch ook de wens gekomen om nog wat te leven en te genieten. Was er dan toch meer dan Niets? Dood en leven voch-ten in mij en het leven was nog te sterk om zich over te geven aan de zekere overwinnaar, de dood.

En weer was het vrijdagavond. Blijkbaar was mijn huis joods genoeg geworden, want Sara had mij gevraagd of het mij paste, dat haar broer Menachem mij een be-zoek kwam brengen. Ik glimlachte, terwijl ik haar wel-willend toeknikte, want ik dacht terug aan het moment

247