De laatste Levano

Hij keek mij scherp aan door zijn glasbril, waarvan de glazen lichtvonkjes weerkaatsten. Zijn zeemansogen blikten wat koud en zakelijk. Met langzame krachtige bewegingen draaide hij zijn witte snorren op.

Ik kon het mij voor gezegd houden. Mijn langdurige somberheid en mijn leven in het verleden stond hem al lang niet aan. Ik was hem te negatief. Martha maakte van ons zwijgen gebruik om stilletjes de wijn te serveren.

״Wat kunnen wij, oude mensen, nog doen?” vroeg ik.

״Veel. Om te beginnen, de levensvreugde van de jongere generatie niet bederven met ons gezucht en ons gesteun en dan niet doen, zoals de Chinezen, die hun doodkist in hun huiskamer zetten. Wij, bejaarden, moe-ten leven tot de laatste seconde. Al ben je diep in de tachtig, durf dan toch nog je oude meubilair weg te doen en nieuw te kopen. Laat twee nieuwe pakken maken. Luister op zijn tijd naar jazz en duw niet altijd Beet-hoven en Schubert naar voren. Daarmee bevorder je het leven.”

Zijn toon was autoritair en dat irriteerde me.

״Dat is nu allemaal wel lief en aardig Alphonse, maar mensen zoals ik en honderden andere joden, die alles hebben verloren, kunnen die levensvreugde zo maar niet naar zich toe praten. Het is misschien moeilijk en voor sommige christenen niet te begrijpen.”

Het was alsof ik onverwacht op hem geschoten had. Hij sprong op, Martha liet een schaaltje kaasblokjes uit haar handen glippen, zijn ogen vonkten en Martha be-gon zachtjes te huilen. Ze ging naast hem staan. Hij legde zijn arm rond haar schouders en drukte haar tegen zich aan. Op ijzige toon zei hij:

״Verliezen zijn relatief. Al zijn meer dan honderd-

¹79