De laatste Levano

״Weet ik veel,” zei Martha en knipoogde tegen mij. Zij had blijkbaar een plaagbui en wilde weer eens leven met herinneringen uit haar jongemeisjestijd, met haar joodse vriendinnetjes. Ik wilde het spel met haar mee-doen.

״Martha, herinner jij je nog de Wagenstraat en de zij-straten. De Oppert?”

״En of, Gideon. Maar de Zandstraat vond ik griezelig, daar mochten wij natuurlijk nooit komen, maar stiekem deden wij het toch.”

Zij legde haar breiwerk op haar schoot en keek in de verte. Toen noemde ze een reeks namen van joodse zaken en families uit oud-Rotterdam. Ik herinnerde ze mij alle. Opeens begon ze te huilen.

״De ellendelingen, de ellendelingen. Vera, Saartje, Jettie, Lea, Tamar. Ook bij ons ‘Gone with the wind’. Wat was het gezellig, wat was het levenswarm. Toen ik een jaar of achttien was, werd ik dikwijls uitgenodigd op vrijdagavond, op de feestdagen. Eens heb ik een Seideravond meegemaakt. Ik kreeg ook een Hagadah met een vertaling en van die grappige, ouderwetse, handgekleurde prentjes. En naast mij zat Tamar Bonnet-maker met zo’n heel antiek boek. Van haar bet-betover-grootmoeder. Alle namen stonden er in geschreven met Hebreeuwse schrijd etters, het was uit 1780 geloof ik. Ik verstond natuurlijk niks maar ik kon het verhaal volgen door de vertaling. Ik at van alles mee. Van de mirikwortel, van de rozijnen en de amandelen, van de matzes. Ik dronk mee van de wijn. Er was een pauze. Toen werd er een heerlijke maaltijd opgediend, gevulde gestoofde snoek. Gideon, Gideon, jarenlang had ik mij voorgenomen dat recept te vragen, het mij te laten voor-

177