De laatste Levano

aangenaam, opeens vond ik dat prettig. Had ik haar ooit horen lachen? Had zij wel eens gelachen in mijn bijzijn?

Plichtsgetrouw las ik de eerste brief. Een notaris uit Tel Aviv vroeg ons of er nog een creditsaldo openstond ten laste van de heer Benjamin Herz, overleden te Ramat Gan in het voorjaar 1959. Benjamin Herz? Ik vroeg:

״Waarom legt u mij die brief voor, mevrouw Sara? Dit routinegevallene kan door de afdeling behandeld worden.”

״Het is een persoonlijke relatie van u, zegt men. Het krediet ook.”

Ik fronste de wenkbrauwen en dacht na. Benjamin Herz? En opeens dook hij op uit mijn microarchief...

...hij stapte bij mij binnen in 1945, baardig en mager. Hij verontschuldigde zich voor de schande geld te moeten lenen, terwijl zijn grootvader en vader en ook hijzelf nooit krediet nodig hadden. Maar vijf jaren kostgeld voor hem en zijn gezin aan de onderduikgastheren had-den hem tot de bedelstaf gebracht. Ik onderbrak snel zijn woorden:

״Hoeveel meneer Herz? Zo’n oude klant!”

״Praat niet zo, meneer Levano. Het was voor ons een kowed ons geld bij zo’n groot jiddisj bankhuis te mogen brengen.”

Ik gaf hem blanco zonder limiet. Hij gebruikte het nauwelijks. Langzaam groeide zijn creditsaldo. Benja-min Herz bezat weer iets. Op joods Nieuwjaar kwam hij mij altijd gelukwensen. In stemmig donkere kleding, de zwarte Edenhoed op de grijze haren. Dan veront-schuldigde hij zich geen hoge hoed te dragen. Die tijd was voorbij. Een hoge hoed en zes miljoen doden? Kon