Banvloek

overlaat aan de beulen en als hij sterft zonder dat ik een hand heb uitgestoken, zal ik geen rustig ogenblik meer beleven. Ik zou verteerd worden door wroeging. Mijn eer is mi j meer waard dan mijn vermogen.’

‘Eer... eer! Altijd die Spaanse mesjoggaas. Wat is eer? En wanneer geeft eer de doorslag? Zijn altijd alle omstandigheden even zwaar?’

‘Wat bedoelt u, moeder?’ vroeg hij scherp.

‘Je eer gebiedt je, Nehemia bar Simeon te redden. Maar je eer verplicht je ook Gracia Nunez uit het klooster te halen. Desnoods met geweld. Die eer om Gracia te redden verplicht je te blijven leven en niet om wegens een ander soort eer te sterven. Je eer gebiedt je ook je vermogen noch het Huis Mocatta te vernietigen, omdat je kredieten hebt opgenomen van andere Marranos en hun geld in de waagschaal stelt. “Ge zult uw naaste niet beroven” staat er geschreven.’

‘Moeder, ik weet dat. Ik weet ook dat eer tegenstrijdig kan zijn. Iets doen voor de één kan noodlottig zijn voor de ander. Hoe moet men dan leven?’ vroeg hij driftig.

‘Leven volgens gezond verstand. Ik geloof niet dat het woord Eer, zoals jij het bedoelt, voorkomt in de thora.’

‘Zo ... moeder. De Tien Geboden in Exodus, de aanvullingen in Leviticus en Deuteronomium, wat betekenen die te zamen?’

‘Je wilt nu zeggen: Eer, Jehoshua. Maar een oude joodse vrouw zegt je: Gezond Verstand. Gezond weten waarmee een mens kan leven, waarmee een mens zich tegen zijn medemens beschermt. De mensen kennen elkaar, mijn jongen, en hoe! Eer! Dat is iets dat één op de tienduizend bezit. En hoe kan één zich tegen tienduizend verzetten? Ik heb je gewaarschuwd, Jehoshua. Je kunt Ne-

D7