Vorst van de ballingschap

daarna volgt de gemeente. Mordechai Speyer leidt de dienst en op de gestelde tijd komt de koster en buigt voor Abraham Lezer. Hij fluistert hem dan iets in het oor.

Abraham Lezer aarzelt... zijn blikken gaan langs de zwijgende rijen, die met ontzag en verwachting naar hem kijken.

Dan gaat hij langzaam naar de héchal, de Heilige Arke. En bestijgt de vier treden van de doechan.

Een ogenblik staat hij met de rug naar de menigte, de ge-bedsdoek met de brede zilveren kraag rond de stoere schouders, de ronde blanke puntmuts op het hoofd en de zilvergebor-duurde randen flonkeren mat in het duizendvoudige kaarslicht. Dan trekt hij de gebedsdoek over het hoofd en verhult het gezicht, keert zich naar de gemeente. Strekt zijn handen uit om te zegenen, de middel- en ringvinger zijn gespreid, als een diepe kloof ...

Hij spreekt de heilwens uit over de levenden van de qehiloh van Rotterdam, hij, Abraham Lezer, de kohan ... de enig overgebleven priester uit een college van acht.

Niemand verlaat de kerk voordat hij is vertrokken. Eenzaam wandelt hij terug. Zijn ogen zijn vochtig want hij denkt weer aan Josina en de nieuwjaarsdagen dat zij hem verwachtte uit de sjoel. En hij denkt aan de eer, dat hij de zegen mocht uitspreken over de gemeente. En hij beseft dat er een milde glimlachende God is, die zijn eigen middelen heeft tegen verdwaalde zonen.

Thu is wachten Jettie en Mirjam en Manuel. Het huis geurt naar koffie en vers gebak, een wit damasten kleed ligt op de grote tafel en er zijn bloemen in zilveren en kristallen vazen, die Jettie zonder aarzelen uit de schatten van de winkel heeft ‘geleend’.

Zij wensen hem goed jomtef, de vrouwen kussen hem op de wang, bedeesd... en hij glimlacht bij een herinnering aan beiden ...

En Manuel nodigt hem uit voor de volgende dag te zijnen huize, om daar zijn verjaardag te vieren. Hij stemt toe, want

312