Vorst van de ballingschap

hij een snik hoort, een vreselijke snik. Wat angstig gaat hij zitten op de bank van de rabboniem en kijkt naar het eeuwig brandende dodenlicht, dat ineens steeds heller wordt. Hij wil opstaan en de kaars grijpen, het lukt hem niet, zijn benen weigeren.

Hij voelt dat hij inslaapt, dat hij vecht voor zijn bewustzijn, brengt al zijn wilskracht te zamen in zijn dromen om te ontwaken. Het lukt niet, de vermoeienis is te groot, de slaap te sterk.

Jonas de bijbelventer is in zijn droom en roept hem nogmaals ter verantwoording ...

'Abraham Lezer, dit was de doodssnik van Gershom Speyer. . . die je hebt vermoord met je ogen..

‘Je liegt, Jonas . . ., omdat je me haat. Je haat mij, omdat mijn geest sterker is dan de jouwe en ik niet buig voor je gruwelijke teksten ..

‘Abraham Lezer, de twijfel zal bij je blijven tot je sterft.. . Niemand leeft er nog die de waarheid kan getuigen van Hef-zibah’s dood. Twijfel zal in je leven of Gershom terecht is gevonnist... Twijfel... tot over je levenseinde...’

‘Ik heb gedaan wat goed was in mijn ogen om de zeden te handhaven in de qehiloh. Indien ik faalde . . . het was zonder opzet...’

‘De zeden, Abraham Lezer? Waarom wachtte jij twintig jaren om Josina van Cleeff te trouwen?... Wat deed je in Engeland? ... Wat is het geheim van je leven dat je vrouw niet wilde kennen omdat zij zeer angstig was? Niemand zul je het kunnen vertellen ... Je zult het alléén moeten dragen omdat er geen man meer in deze qehiloh leeft die oud cn waardig genoeg is om je biechtvader te zijn. Want ik ben dood. .. ik ... de enige . . . een Oudste van Israël. . ■’

'Jonas ... ik wil getuigen . .. Jonas. .. Jonas ... ik wil. .’

Men schudt hem hevig en hij ontwaakt. De koster is er met Mordechai Speyer en dokter Waterman. Omdat de shamesh

292