Vorst van de ballingschap

Hij knikte haar bemoedigend toe. Manuel Belmonte zal leven.

De dood maait voort.

De kleine groep dokters tracht de getekenden weg te rukken voor de zeis. Soms lukt het. Steeds vermoeider worden zij, angstiger en nerveus. Ook Abraham Lezer. Al gaat hij door de Buurt en de andere wijken, praat en steunt met geld, in zijn hart zijn de vrees en de twijfel. Vrees voor die paar mensen die hem dierbaar zijn, Manuel en Mirjam en Ignaz, de kinderen van David en Lea, Jettie en Mordechai. Klein is zijn wereld geworden, minder naasten dan de tien vingers van zijn handen. En de twijfel. De grote twijfel aan de Schepper, aan de noodzaak en de rechtvaardigheid van dit Gericht.

Waarom stierven David en Lea, waarom moesten zij wegrotten in pijn? Waarom zijn duizenden gehaald onder lichamelijke pijn en met angstig gesloten ogen om de hulpeloze dierbaren die achterbleven? Waarom? Is God dan anders? Is al het bidden vergeefs en hoort Hij het niet? Wil Hij het niet horen of is Hij vermoeid door alle stervenskreten van miljarden mensen uit duizenden jaren? God . . . wie zijt Gij? . . . dat is de vraag die bij hem is, dag na dag.

Op een avond is zijn onrustige twijfel zo groot dat hij naar de synagoge aan de Boompjes loopt. Hij beveelt de koster de sjoel te openen en een kaars te ontsteken. De koster kijk't hem aan als hij hem de kaars overhandigt; en is angstig, want zware schaduwen zijn rond de ogen van Abraham, die vreemd vonken door het kaarslicht.

Dan gaat Abraham Lezer naar binnen. De kaarsvlam werpt grote schaduwen rondom, die zich geheimzinnig hechten tussen de looppaden en de banken. Hij bestijgt de bima en zet de kaars op de katheder waar de Thorarol wordt neergelegd als zij wordt gelezen. Hij staart naar de héchal, de Heilige Arke met de wetsrollen, verborgen achter de kostbare gordijnen.

Hij staart lang en moet plotseling huiveren want het is alsof

291