Vorst van de ballingschap

een lange reis maakte. Eerst jaren later heeft mevrouw Lezer mij verteld van het gericht dat jij hebt gehouden, van de mits-we, dat je hem hebt ontstolen, van de schande in de sjoel voor de Heilige Arke, voor het Heiligste des Heiligen. Een schande voor het aangezicht van de qehiloh, die de oorzaak werd van zijn zelfmoord. Jarenlang heb je hem opgejaagd als een roofdier met het wapen van je verdenking, rusteloos... rusteloos, zoals alléén een zeerover jagen kan. Ik heb gezwegen om Josina en je menselijkheid voor de kinderen van Gershom. Maar nu ... nu je weer alleen bent... en man zonder vrouw ... nü zul je boeten! Want er staat geschreven, met inkt op perkament: ziel om ziel, oog om oog, tand om tand. De ziel van Gershom Speyer voor de ziel van Abraham Lezer. En dit verjaart nimmer!”

Hij leunt weer achterover en heeft ook de ogen weer gesloten.

Dan fluistert Abraham Lezer: „Jonas van Gogh, indien het waar is hetgeen je zegt, hoe zal ik dat ooit kunnen boeten?”

Er komt geen antwoord. De kaars knettert, antieke uurwerken tikken rusteloos, het licht weerkaatst op tientallen gouden en zilveren voorwerpen, zware schaduwen zijn tussen de meubelen, een vreemde huiveringwekkende sfeer is voor het eerst in de winkel. Abraham Lezer rilt en wordt koud tot op het gebeente.

Dan hoort hij de oude stem weer zeggen: „En dit zegt het Opperwezen, die het geschreven heeft alléén voor de ogen van Jonas van Gogh: ‘Omdat gij hebt gedood met uw verdenking, cn uwe ogen en uwen mond, voorwaar, Ik zal u niet verschonen. En Ik zal uwe barmhartigheid niet doen wegen, noch uwen ootmoed voor mij, de Here, uw God. Hoort mijn oordeel.

Gij zult verlaten uwe tent en uwen roof. Gij zult nemen uwe sikkelen en gij zult die verstrooien onder de armen. En niet ene zult gij terughouden, want zowaar Ik ben, Ik zal u vloeken. En Ik zal u verderven, en uwe ziel zal dolen tot in eeuwigheid. En gij zult nemen mijn geschreven Woord en het uit-

253