Vorst van de ballingschap

De steeds kleiner wordende kist met de vier mannen ...

De vrouwen in de menigten snikten. De menigten uit de wijken, die opeens beseften, dat een grootse jodin, een stammoeder, was gehaald door God.

En toen de treurtijd voorbij was, kwam op een late namiddag Jonas de bijbelventer in de winkel van Abraham Lezer.

Het sneeuwde die dag. De hemel was loodkleurig en een melancholieke sfeer lag over de stad, die versterkt werd door de petroleumlampen van de stadslantaarns, de oliepotjes in de uitstalkasten, de eenzame kaarsen in de huiskamers waarvan de gordijnen nog niet waren gesloten.

Jonas stampt vermoeid de sneeuw van zijn laarzen op de brede loper van het middengangpad. Dan gaat hij ongenood zitten in de hoge kloosterstoel, die wel nimmer zal worden verkocht. Zijn bontmuts neemt hij niet af, zijn zak met bijbels staat weer tussen zijn knieën, zijn benige handen omklemmen zijn stok.

Abraham komt uit de diepte van zijn winkel, waar hij zat aan zijn secretaire om de condoleanties van zijn buitenlandse relaties te beantwoorden. Als hij dan voor Jonas staat, heeft die de ogen gesloten, steunend met het hoofd tegen de hoge stoelleuning. Abraham ziet de donkere schaduwen op het gezicht van Jonas en hij schrikt. Want het is alsof er een dode zit. Daarom ontsteekt hij snel een licht, een grote kerkkaars gestoken in een zwaar koperen voetstuk. Als hij de kaars dicht bij Jonas plaatst, huivert hij, want het gezicht van de bijbelventer is nu zo vreemd en angstaanjagend; nimmer tevoren heeft hij dit bij een mens gezien. Dan slaat Jonas opeens zijn ogen op en kijkt naar Abraham Lezer. Hard, onmeedogend hard, het kaarslicht doet zijn ogen onheilspellend flikkeren.

En Jonas ziet Abraham. Hij ziet hem nog fors, maar het gelaat is gegroefd, diepe rimpels zijn aan de slapen. De klare ogen zijn helder, maar verdriet ligt in de holten en markeert de wallen. Zijn haar is zilverwit, de baard en snorren grauw-

250