Tirtsa

„Heen zijn we gekropen, en terug rijden we; is dat niet eventjes een verschil?” zei een heel jonge moeder.

„Heen floten de kogels, en terug is het stil; is dat niet eventjes een groot verschil?”

En toen kwamen ze los, de vergelijkingen tussen heen en terug, als een dankbaar-stemmend gezelschapsspelletje. Tirtsa en een ander meisje uit een andere gast-kibboets, dat ook voor hulp onderweg was meegegeven, luisterden aandachtig, omdat ze wèl de terugreis, maar niet de gevaarlijke heenreis meemaakten. Ook de kinderen, die al konden praten en denken en zich herinneren, deden mee aan het praten over de heenreis, en het was duidelijk te zien dat het hen verlichtte, hardop en bijna speels te vertellen van wat zich als een donker spook in hun geheugen dreigde te nestelen. En onder de bedrijven door vergaten ze te schrikken van de onverwachte bewegingen van de autobus.

Hoe geboeid Tirtsa ook toehoorde, haar oren konden niet verhinderen, dat haar ogen in zich opnamen, wat langs de ramen van de bus schoof en waaide en schokte. Wel: dit was dan oorlog. Wat vreemd was het, dat dit alles aan haar kibboets voorbij was gegaan, en dat zij alleen de ervaring had van vliegtuiggeronk, sirene-geloei, machine-geweer-geratel en kanongebulder, zonder dat er iets van het werk van hun handen beschadigd was en zonder dat er één van hun levens was weggenomen. Voor 't eerst, met dit duidelijke, onontkoombare beeld van de oorlog voor haar verschrikte ogen, begreep ze in volle omvang, wat voor zegen er op Giv’at Jofi had gerust.

„Ik begrijp niet waarom," dacht ze telkens weer. Er was veel, waarvan ze niet begreep waarom, en dat lag niet aan haar leeftijd: geen volwassen mens begreep, of zal ooit begrijpen, waarom een beschermende hand zich welft boven de éne plek en de verwoesting doorlaat boven de andere.

„Ik zal de andere kinderen ervan vertellen, als ik terug kom," dacht ze eerst. „Ze moeten dit weten."

Maar verderop, toen het beeld nog ernstiger werd, wist ze: ze

114