De B van Bemazzel

PIGOL

Wat is de zin van de waanzin? vraagt dokter Van Bo-mas altijd, en ik vraag het me ook af: wat is de zin van de waanzin?

Nu weer, op 29 april 1943, heeft generaal Christiansen, de Duitse opperbevelhebber in Nederland, alle ex-militairen opgeroepen zich te melden om terstond als krijgsgevangene te worden weggevoerd. Wat moet ik doen? Ik zou ervoor naar Amersfoort moeten, en mag niet eens met de trein mee. Zonder ster dan? En mijn persoonsbewijs met een J erop? Wat zullen ze met me uitspoken ? Hoe ik het ook doe, ik ben altijd in overtreding, en ik vertrouw ze niet. Wat zal er in Duitsland met me gebeuren? 'Ze kunnen de pot op', zeg ik stoer tegen Bep, hoe bang ik ook ben. Trouwens, haar alleen laten met de kleine meid, nu er niemand meer is op wie ze kan rekenen? Nee, ik ga niet. Ik ga solliciteren bij piGOL, de schoenmakerij van de Joodse Raad.

Bij piGOL zijn het vakmensen, zoals vader, en ze hebben dezelfde jiddische geintjes. Voor het eerst lach ik weer, tussen de schoenmakers in, hoe angstig de stemming er ook is. Want altijd wordt er gepraat over familieleden die weg zijn, en over de vraag wanneer het onze beurt is. 'Hoera, ik heb kanker', werd nog gezegd als iemand werd afgekeurd voor een joods werkkamp. Dat is alweer lang geleden.

Uit onkunde heb ik een paar luxe damesschoentjes van Jaap Engelander verpest. Het is een jonge schoenmaker, gemengd gehuwd, en we liggen elkaar niet. Hij

110