Poste-restante Rood

WERELDPARTIJ

Parijs

'Daar heb je Sal Santen, uit Nederland. Hij heeft in de oorlog zijn hele familie verloren.' Leeft iedereen zo met me mee? Of ben ik de proef op de som dat zij die het meest hebben geleden de weg naar de Vierde Internationale, de Wereldpartij van de Socialistische Revolutie, zouden vinden, zoals Leo Trotski bij de oprichting in 1938 heeft voorspeld? Ik weet niet wat voor gezicht ik moet trekken als kameraden mij dan nieuwsgierig aanzien. Kun je verdrietig kijken als het van je wordt verlangd, of ernstig, of bedeesd? Wat weten ze ervan? Waarom zeggen ze anders, zonder mankeren, twee tellen later: 'Kom je uit Amsterdam? Dan heb je geluk gehad, bien sur, alleen Rotterdam is immers zwaar gebombardeerd?'

En Amsterdam? Uit Amsterdam zijn alle joden weggevoerd. Tien procent van de bevolking. Driekwart ervan is vermoord.

Waarom let ik toch altijd op zulke details? Komt het doordat ik het verdriet niet meer van me af kan schudden na alles wat er in die jaren is gebeurd? Het begeleidt me als een schaduw, 's avonds als ik probeer de slaap te vatten, 's morgens bij het wakker worden.

Als die avond toen ze voor moeder kwamen niet juist de ziekenstempels waren ingetrokken...

Als vader niet naar dat werkkamp was gegaan...

Als de Sicherheitsdienst Maurits niet had gegrepen, op het laatste stukje van Zwolle naar de Noordoostpolder...

Nooit kom ik erachter wat ik anders had moeten doen,

189