Jankef's jongste

was. Vader had er ook geen raad mee geweten; Eli zag dat vader het akelig vond voor Hartog, maar dat hij niets kon veranderen en weg moest gaan.

Toen had Hartog, die groote jongen, zich op den grond gegooid en wel een uur liggen trampelen en huilen, en niemand had er iets van begrepen; men had hem uitgelachen. Eli had toen ontzettend meelij met hem gehad, omdat hij zich zoo beleedigd voelde en zich niet kon verweren, en in het kale leven dat er nu thuis was, nooit een vol pleziertje had; en nu huilde als een kind omdat het plezier en de eer hem voorbij waren gegaan.

Eli stond erbij dat Hartog in de kamer lag, languit op den grond, met het gezicht omlaag, voluit te huilen alsof hij pijn had. Het sneed in hem van meelij en van wanhoop omdat hij niets v oor Hartog doen kon.

Daar te staan, bij den groote, die onmachtig lijdt; daarvan alles te begrijpen en te weten dat het onveranderlijk is, en datje niets kunt doen om te helpen of zelfs maar om te troosten. Toen was Hartog ook tegen hem niet boos geweest; hij was heel lang blijven liggen in de voorkamer, en Eli en Hanna waren stil in de achterkamer gebleven, want zij waren alleen met hem thuis. Diep bedroefd was het geweest toen hij, de groote die op hen passen moest, daarna het eerst van hen drieën zwijgend naar boven ging, naar zijn bed. Want dat was voor Eli het bewijs geweest dat hij hulpeloos verslagen was.

Maar het meelij dat hij nu met Hartog heeft, is niet zoo hevig als op zulk een oogenblik. Het is blijvender, en het vreet dieper in. Want hij voelt dat Hartog alles van hen verliest; dat hij voor altijd van vader en de jongens en de zusjes vervreemden gaat, en tusschen de gereformeerde burgers en de „fijne” boeren gaat verkleumen. Dat hij het niet zoo bedoelt, net als met het mes, en het toch doet. Hij wil het niet, en kan het toch niet laten, omdat hij zoo heel wat anders doen wil als de anderen. Hij gaat er iets mee verliezen dat hij niet missen kan. En hij, Eli, die weet van Hartog en de anderen, staat vol verdriet daarbij, bij dit zooveelste groote verlies. En moet toezien dat het volledig, tot de laatste pijn toe, gaat gebeuren.