De gouden kroon van Beieren

bekoring brengen van het geheimzinnige en van de heimelijkheid, ook keuze van spijzen, en dan een met weinig woorden uitgesproken toegenegenheid en begaanheid, vaak in de spotvorm die weer de lach oproept, Joods geworden van toon. Men maakt het elkaar nooit bewust, men kan de aanlokkelijkheid niet weerstaan, het heeft een kleur in hun kleine samenleving gehangen die ze verwarmt en van hun mede-Christenen onderscheiden houdt. Alles van het Christelijk leven liep zijn gang, in honderd plichten, in de aanvaarde plaats tussen die machtige wereld waarin zij waren grootgebracht en waarin zij hun levens bijeenhielden. De vaders die in hun gezinnen die geest van opgewektheid, bij andersoortige grappen en termen dan die van hun kringen buiten het huis, hadden opgebracht, kenden er terdege de oorsprong van, want de Engelse Joden -bisschop was uit nood, en niet uit overtuiging of gebroken gevoelens Christen geworden; maar daar die nood niet uit Christelijk geweld was ontstaan maar hij zich daarin door valse handelingen had gedreven, konden de Rabbijnen hem, ook buiten Engeland, geen terugkeer in het Jodendom toestaan. En zo was zijn gezin Christen naar de vorm gebleven, maar de geest van zoveel eeuwen afzondering kon niet onder een ingrijpend en verloochenend nieuw gedachtenleven worden afgezworen. Dat was een erfenis die zich gemakkelijk een paar geslachten door kon handhaven, zoals ook het uiterlijk van Peter en van zijn vader menig Christen Joods toescheen. Zo had hij ook enkele keren buiten Nordlingen een Synagoge bezocht en uit belangstelling zelfs wat Hebreeuws geleerd, niet veel meer dan een groot deel van de Joodse menigte van zijn dagen nog kende, voor wie de Pentateuch al in het Duits vertaald had moeten worden, en niet veel minder dan zoveel monniken en geleerden van grote onderwijs-instellingen zich hadden eigengemaakt. Nooit werd in zijn huiselijke kring de schuldvraag aangeroerd die tussen beide partijen vol geprik-