De gouden kroon van Beieren

genaam vertrouwd lotgenoot door hem bejegend en al zweeg die meestentijds bij de vele warme redetwisten, het was toch duidelijk dat Reb Meijer, de donkere, beider inzicht uitsprak. De rijke Zorinne, een vrouw niet zonder geest, liet hen blijkbaar vrij in hun voor hun tijd vaak opstandige denkbeelden; Rifke zat geboeid maar volmaakt bevriend hun meningen aan te horen, die de kalme vormen waren van zo vaak ontdekte eigen bevindingen. Zij had een instemmende, bijna kameraadschappelijke lach, toen de analfabeet om een liedje had gevraagd, en dat eenvoudig met gebaar, blik noch letter beantwoord werd. Reb Meijer vertelde van de diepe armoede van het Christenvolk in de vele steden waardoor zij gereisd en voorgedragen hadden, en ook niet alleen in Worms leefden vele arme Joden, maar in alle grote gemeenten; de rijken waren zeldzaam, zei hij, even zeldzaam als hun gulheid. ‘Maar van honger komt nooit een Jood om,’ weersprak de ander. ‘Van honger, neen,’ gaf hij toe, ‘er wordt wel altijd voor een bescheiden onderhoud gezorgd, leeftocht, en kleren.’ Het gesprek meed een rijkelijke bemoeienis met de moordrampen, maar waar die een ogenblik werden aangeraakt, en Fantin van het lied sprak dat hij in Strassburg juist nog gehoord had op de weg naar de Brandstapel, moesten zij wel met stille woorden de vervoering noemen, waarin de Joden, ‘tot Heiliging van Gods naam’ de dood waren ingegaan, nu en al zoveel honderden jaren lang, vanaf Rome tot de Rijn. De liedjeszanger zat toen aarzelend voor zich uit te zien. Toen sloeg hij zijn ogen op, naar Fantin, naar Rifke, naar Ozia en naar de jonge kleinzoon van Rabbi Juda, die door Ozia’s verstandigheid en nu door Ricia’s geest en door nog andere van haar eigenschappen aangetrokken, die woning als meerdere malen vrijmoedig bezocht. Reb Meijer de liedjeszanger zei toen rustig, dat alle rijken, Christenen en Joden, schuldig waren aan het grote ongeluk van de moorden.