De gouden kroon van Beieren

artsenijen verzorgd, hem lange tijd onderdak gegund en hem ook Hebreeuws geleerd. Toen de vader uit het Duitse land veel geld zond, heeft de geredde zijn gastheer viervoudig alle kosten vergoed. En teruggekeerd in het vaderhuis, heeft hij in het familie-boek de daad laten vermelden, met de eis, dat de Joden door alle Dalbergs die zullen leven, beschermd zullen worden. Daarom ging bij alle Joodse bruiloften en bij alle begrafenissen in Worms de Heraut met zijn twee gewapende knechten namens de Dalbergs voorop. De twee vrouwen wisselden een glimlach van vragende en beamende twijfel over de gastvrije tafel heen. Ricia mag dan een mooie Jodin zijn, alles wat van ver komt en in een natuurlijk geworden plicht wordt binnengelaten, brengt toch iets geheimzinnigs van die grote onbekende aarde aan. En omdat dat nonnenkleed er toch was, een on-alledaags verschijnsel dat de wonderlijkheid voltooit, heeft Ozia in haar getroffenheid haar aarzeling met wat overdrijving weggepraat.

‘Zij worden betaald voor die begeleiding,’ antwoordt zij op de onuitgesproken vraag die haar bevalt, en toen de glimlach nog aanhield: ‘O zeker, alles gaat verder. De Joden mogen geen melk kopen voordat alle Christenen voorzien zijn, en op de markt geen vis voor de namiddag.’ Ricia knikte bitter, en nu was het haar beurt om haar wedervaren te vertellen; zij deed het met voorzichtigheid en beperking, die dadelijk als bekend of begeerd, gewaardeerd werden. Van ’s Hertogenbosch in het Brabantse, vertelt zij, hoe de Joden daar werden weggevoerd en zij ontkwam, al weet zij nog niet van de brand-stapel-gruwel. Ozia hoort het met verstrakt gezicht en grote ogen aan, haar hoofd wrikt nu en dan opzij, en zij slikt haar benauwenis weg. Zij ziet dan omlaag en mompelt haar gast toe, dat men hier in Worms voortleeft alsof er niets te vrezen is. Ricia merkt tot haar voldoening dat haar gastvrouw nog minder grote woorden gebruikt dan zij: een houding die zij