De gouden kroon van Beieren

dan vele jaren daarna de treurende vader, en eindelijk het zusje, want kon die wegvoering daair int ’s Hertogenbosch wel anders betekenen dan een gretig feest van moord, door gedierte, met mensenlist toegerust? Voor Ricia is die blik in de ondergang van de beminden een ontzenuwende blik in een afgrond van uiterste treurigheid. Want met dood heeft zij nog niet afgerekend: hij voert haar nog sombere voorstellingen toe van verlaten en verraden leven in zwarte koude aarde; vader en moeder en zusje Chawwa en alle gestorvenen zijn voor haar eeuwig ongelukkigen, die doen huiveren, tot men zich afwendt in zelfzuchtige beuzelarij. Aan alle dingen daar rondom kleeft de marteling van een snijdend zoet terugverlangen dat het hart schijnt leeg te pompen. De vloer van een kamer, meubelen, keukengerei, een boek dat als een levend wezen werd op zijn vaste plaats waar de ogen het elk uur ontmoeten; de Kinderspelen, de vertroostingsglans van de Sabbathdagen en van de Feesten; een Poeriembal vol opgewekte innigheid, een Bruiloftsdag, plechtige vreugden die tot bleekheid en tranen-lach verheffen en waarvan het kinderhart in stilte bidt dat ze toch mochten blijven duren. En nu grijpt haar de volle zekerheid aan van die onherroepelijke scheiding tussen leven en dood, die suizende duistere diepte van het onbegrijpelijk meedogenloze Voorbij’, en ‘nooit meer’. Nooit meer de grote Sinai-koek van meel, boter en honing, door de moeder en het vuur tot een gezamenlijk welgevallen bereid; nooit meer de Hamans-oren van het Lotenfeest, het broze dunne baksel waarbij men aanzit in dankbare opgewektheid om de redding; en nooit meer de volbeladen Paas-avond, met zijn bevredigende, schokkende ernst en zijn guitigheden, als een bont dansspel van de geest: aan de horizon van elk Joods kind blijft het in roze en gouden wolken onuitwisbaar hangen, zolang het leeft.

In die troosteloosheid dacht zij dan wel aan het wonder dat gekomen was in het bos, en daarna nog eens bij het klooster.