De gouden kroon van Beieren

nomen op hun neus. Fantin intussen had een glimlach sterker dan gewoonlijk: hij geloofde nu toch dat, zo deze waarschuwingen werkelijk in de Talmud stonden, de schrijvers daarvan hun lezers ook eens in het ootje hadden genomen; hij achtte de schriftgeleerden in de Babylonische ballingschap tot zo’n verzetje stellig in staat. In elk geval: in hun kinderlijke eerzucht om elke voorrang, een eerzucht die op alles van de ander kieskeurig doet zijn, krijgt Charitz van de twee een slecht cijfer voor wat hun óf gezocht of verkeerd nagezegd voorkomt; de Talmud gaat vrij uit. Nog kansen genoeg voor Fantin, ook het geestelijk leiderschap te hernemen; want ja, die Charitz mag hier en daar wel eens wat hebben opgevangen dat nog juist de moeite van het aanhoren loont, zijn Rosj mag dan niet zo’n vervaarlijk vat zijn als Kalmans kop, er moet toch een massa maajem in zitten. Hij wacht rustig zijn ogenblik af om zijn vrienden die hem toch dierbaar zijn, weer achter zich te krijgen, want Jehoediem zijn zij samen, maar hij heeft hen toch zeker meegenomen voor de eer en het wachtende voordeel van de grote Zaak? Dat moet ook uit zijn persoonlijk overwicht blijken, en hoe kan dat beter dan met grotere kennis van Touro, Talmud en geschiedenis dan de hunne? De kans komt wel, want hoe zouden zij daar zoveel uren gedrieën in de hotsende reiswagen bijeenzitten, verbonden door vrees, verwachting, hoogmoed en onmachtsbesef, zonder te schamperen, te muiten en het hof te maken aan het geluk? Zonder de zeden te honen, van kettermoord en heksenslachting, steeds weer, van niet mogelijk gedachte massale ontucht, die boven hun vrijwillige en ook wel opgelegde ingetogenheid wordt gesteld? Ja, daar was de woeker, die hun voornaamste aanvalspunt was. Toen vertelde Fantin dat de Christenen al zolang geleden diezelfde woeker pleegden. Het was, zei hij, een kleine duizend jaar geleden, zoals ⁴zij’ dan de jaren rekenden! in het jaar 433, dat er een Paus was die Innocentius heette, ‘en dat