De gouden kroon van Beieren

naar biecht en Sacrament vroegen, met de verzekering dat daarvan voornamelijk de genezing afhing. De arts was verplicht dat woordelijk uit te spreken als een formule: dat de ziel in waarde het lichaam te boven ging; dat daarom haar genezing bij elke andere moest voorgaan. Om Godswil diende de zieke zijn zielsherstel te zoeken, want zo menigmaal — moest hij verklaren — komen onze ziekten uit onze zonden voort. Het beste geneesmiddel was de Godsvrucht, want daardoor zou de giftige pijl worden afgewend, die uit de hemellichamen neerkwam. De geestelijke kon de arts op zij dringen, hij drong de zieke zijn Kerkelijk bevolen pogingen op: het aanroepen van de Heiligen en hun voorbiddingen; Reliquiën, gewijde waskaarsen, op te dragen Missen, geldelijke geloften voor de Kerkelijke Stichtingen, en dat alles voordat de middelen van de prille wetenschap mochten worden beproefd. En met die middelen zelfs stond de arts tegenover de Zwarte Pest als een snipper in een orkaan. De vereerde wijsheden van de Oudheid, zonder wetenschappelijk onderzoek als zekerheden geleraard, afgeleid uit wijsgerige bespiegeling, schreven bewerkingen voor met geheimzinnige krachten uit het planten- en dierenleven, gelijkwaardig aan toverij. En aderlating en paddensteen lieten de overwinning aan de monniken. Maar heel de massa van rijk en arm, van gebieders en onaanzienlijken, joeg naar de oorzaak van die wereldramp. Elk uur kwam het bericht van een wonder de beangste zinnen verwarren: Maria-beelden huilden dikke tranen; moeders zagen lichtschijnen boven haar zuigelingen; Christusfiguren begonnen hevig te zweten; drie mannen in een bos waren gezien die vuur spuwden en een zetel droegen voor een heilige. Bemoedigende verzinsels vlogen van hoofd tot hoofd: melk was goed; rook hield de ziekte weg; dronkenschap liet de Pest niet door; liefde kon genezen: een jonge vrouw had haar besmette geliefde ’s nachts bezocht, en beiden waren ⁷s ochtends fris als morgenbloemen opgestaan.