Jankef's oude sleutel

een kamer verlaat waar sinds zijn jongenstijd zijn tweede huis met een dierlijk aangevoelde warmte om hem heen stond. En als hij weg is, in de gang en het donkere voorhuis na-gevloekt, staat een verscheurdheid in de groote Zaterdag-avond-kamer geploft: verlies-gevoel om een lid dat uit de samenheid loopt losgerukt; woede om het verraad, spijt om hun verwenschin-gen, en angst voor het heendrijven van hun kleinen overdaad die zoo lang zeker, gemakkelijk en plezierig leek. En Eli maakt zich los van die wrangheid, waarvan hij den ontmoedigenden geest ondergaat, maar den werkelijkheids-grond niet kent, omdat hij zich hier geen armoede als thuis, of als bij Oome David, kan denken.

Ozer heeft hij op den hoek van de straat de hand gegeven:

„Het gaat je goed, jongetje, het gaat je best.”

Hij stond, Sjabbesch-opgestoken, aan het eind van de smalle steeg die de veilige sluip-doorgang is van zijn huis naar de wereld. Met zijn stil-wilden kop onder zijn glanshoed, stond hij zijn Zaterdagmiddagsche schatting te beleven van de vrouwen die langsgaan. Hoeveel aardbollen van liefdesgenot gaan voorbij ! Planeten van verrukkelijkheid, wentelend om haar eigen prachtige assen. Rijk en mooi moet men zijn om ze te mogen aanraken en te bezitten. Wat is geest voor een vrouw?

„Dat wijsheid nederdale Op onzen dier’bren grond,

En dat dan elk mooi vrouwtje Er ook maar iets van vond.”

En mooi is hij niet, en rijk.... Hij heeft zich wel eens wat brutaler dan nu gevoeld. Nu gaan zij in de drek met hun kratten. Jonges van David! Hoe bestaat het voor God’s aangezicht! Dat zijn vuile-vuile, dat zijn liederlijke streken van het gedierte uit de moerassen. Bedelen als die paus wordt het, als dat zoo blijft. Herman zegt’t: ja, weet hij, Ozer, het? Hij doet wat hem gevraagd wordt: rijdt in zijn boezeroen en zijn opgestroopte slacht-broek op zijn fiets door spattende modder waar-ie gestuurd wordt, en werkt niet tegen. Beveelt de knechts, in louter spel, en werkt niet tegen. En verder zwoegt hij in de grijze en gloed-roode wolken van zijn chaos, en slaat er flarden van uit in de wereld eer hij er orde in heeft kunnen zetten. Weg met de zeemans-bruid, als er geen rijksdaalders meer voor zijn. Is haar kerel het heele jaar thuis voor hem, als hij niet zijn