Jankef's oude sleutel

„Ja, maar daar is onze Mat dan toch maar slachtoffer van.” „Het wordt toegelaten,” zei Peter met onderdrukte ontsteltenis. „Tot er een incident komt. En dan is er eentje dupe.”

„En dat zijn wij nou,” huilt Anna. „Waarom moeten wij dat zijn?”

„Dat zijn wij nou. Ja, het is ontzettend. Het is natuurlijk.... onwijsgeerig om zoo te praten,” dringt hij er met inspanning zakelijk uit, en in een bitsheid tegen zijn eigen aandoening, „iemand moet daar de dupe van zijn. Maar je kunt er niet in berusten als het je eigen nobele jongen treft: zulk uitvaagsel! Onzedelijke maatschappelijke rechts-orde,” protesteert hij, „de schadelijke individu wordt pas ongevaarlijk gemaakt en eigenlijk pas ontdekt, als-ie metterdaad zijn schadelijkheid heeft bewezen! Er is eenvoudig geen preventieve regeling; er is niet de geringste moreele select.... ja, er is geen moraal in de samenleving. Er is te veel „vrijheid”. Dit is de leelijke kant van de „vrijheid”, Wij zijn er vandaag dupe van. En wie weet voor zijn heele leven....” (Onzin van die zwarte vrouw, denkt Anna: bij zoo’n man.)

Hij verzwijgt op dat eerste oogenblik nog voor Anna wat hij van Matthias pas twee avonden tevoren gehoord heeft: dat Matthias en de zijnen, al is het dan per ongeluk gebeurd, het schuurtje in brand hebben gestoken. Hij durft er haar niet mee opschrikken. Want aan dat tooneeltje met Matthias kleeft een dubbele pijnlijkheid voor hem: dat hij Matthias aan zijn oor heen en weer heeft geschud, toen de jongen onschuldig vroeg: „En wat moest jij met die Jodin, Pa, waar je diezelfde avond mee op de kade liep?”

„Als jij soms es een flink pak op je bast van mij wil, dan moet jij maar op die manier tegen mij spreken hoor? waarde heer zedemeester!”

Matthias was van dien greep en dien toon geschrokken, en nu heeft Peter van alles spijt. Want dat is geen houding tegenover een jongen voor wie je de oudere, wegwijzende kameraad wil zijn; dat is je eigen fout die je wil verbergen, als zoo’n meid het je moeilijk heeft gemaakt met zich aan je op te dringen. Maar al kan hij Matthias geen excuus vragen: de afspraak met die Evelien gaat niet door, morgenavond. Dat brengt je even tot je zelf, zoo’n slag.

Tusschen het Hoofd van de M.U.L.O.-school en Peter wordt het een kras gesprek. Enkele leerlingen worden in het kamertje geroepen: Peter kent een paar namen van Matthias’ vrien-