Jankef's oude sleutel

ker te verwarmen. Drie uur geleden hebben, na den donkeren heenweg, het zachte haardvuur van dunne droge takke-bossen en de geur van de overeind gezette roosterende lijnkoeken hem wakker gemaakt, en ree; de zure pap die overhangt voor de jongste biggen, drijft er zijn engen, maar vertrouwden reuk door. En hij is langzaam begonnen, den dag als op zijn tong, door heel zijn mond, te proeven: een groot stuk lekkere lucht dat hem toestroomt, in gave golven van arbeidzaamheid voor hersenen en droom. Want nauwelijks een enkelen keer blijft het leed van den dag in een anderen dag zich doen kennen; de nieuwe ochtend is een nieuw levens-vlak zoo nuchter, dat er geen besef van welke kwelling ook uit den vorigen dag in gedijen kan; ja zelfs de herinnering en voortzetting van een vreugde heeft op die grijs-blauwe krachtige barheid van een ochtend buiten, maar moeilijk vat. Maar de terugweg! Dreigt er ook druk thuis of op school: hier op den terugweg, als het, ook in den winter, licht is geworden, ondergaat hij de mildheid van de eigen kracht. Zij schenkt hem de beveiliging van die scheiding tussclien Wereld ginds, en werkzame eenzaamheid hier; tussclien ongewisheid omtrent leed of winst daar, en hier de on-aantastbare zekerheid van het eigene; tusschen afhankelijkheid ginds van zijn on-gereede daden en woorden jegens voor zijn doel ongereede menschen, en de onbetwiste heerschappij en slaging hier in den heerlijken arbeid van zijn speelsch-bouwende verbeelding. Zoo klikt hij met zijn stok over den weg; achter hem het immer vreemd blijvende bedrijf van de boeren, al kan de veerkracht van die jeugd den geest dwingen, zich tot in het verwonderingwekkende uit te buigen, zoodat er levende, verschietende oogenblikken zijn, dat hij zich, al pratende met Harm of Dirk, indenkt dat hij misschien ook wel boer zou kunnen zijn. Omdat misschien elke lichamelijke dragelijkheid beleefd kan worden, mits de vrijheid van brein en hart maar zou kunnen blijven? En vóór hem is het huis en de school; het huis, waarin, bij fluisterende stemmen van de herinnering, alleen de droesem van het verleden is gebleven; de vormen van vandaag die het overheerschen, waarin hij het zoekt, dreigen met een vernietigende opzuiging als hij er zich aan overgeeft: zijn gevoelige trots van den ontluikenden knaap prest tot ontwijking daartegen. En de school, als een fabriek vol naargeestige en aangenamer plichten, met welker on-geëigend-heid hij zich al in een onnatuurlijke verharding heeft bekend gemaakt. En daarin, in die schoone fabriek, een lichtende,

134