Jankef's oude sleutel

Matthias Born’s verlangens hebben andere uitzichten dan die van Eli Leefmans. Eli Leefmans’s droom wil zich den weg vrij vechten naar de stilte. Hoeveel beweging het einddoel mag eischen, hoeveel vergissing van honenden weerstand op den heenweg tot zwijgen moet gebracht, het heimwee graaft naar rust: een bewegende rust, een levende, zuivere, om zich zelf wentelende stilte, voor elke vernieuwing gereed, koortsloos. Als de verheven rust-maat van een zuiveren polsslag, een milde machine die geen ander geruisch kent dan de zachte suizing van haar machtigen liefdevollen loop. In zijn hart, bijna bewust, onverwoord, is dit het Ideaal: een stilte over de wereld die alle onmisbare beweging omsluit; geluk, liefde, vrede van kreuk-looze samenheid onder alle menschen; een verbond van mil-lioenen tegen al wat het hoogste en eindeloos stijgende leven kan kwetsen, of houden in zijn vlucht. En voor dat doel alles, en op den bodem van zijn hart de zekerheid: dat elk het wil. In de onbewustheid van zijn jaren houdt hij zich blind en doof voor de verklaring van den tegenstand waarop hij botst; de wonden van zijn kindertijd hebben hem niet verzwakt; zij zijn ook niet genezen, zij zijn aanvaard. En hij stelt zich verder, in zijn loop naar het Doel; met weinig juiste woorden, onwaardig, onmachtig, vaak lachwekkend, meestal verworpen, maar toch gekend.

Doel en einddoel van Matthias Born en de zijnen is: beweging. Eli Leefmans kan bewegen voor de stilte; Matthias Born kan zwijgen voor de eindelooze werkzaamheid van lichaam en lij-felijken geest. Een jongen vol van de kracht der driftige eenzijdigheid, in heftigen hartstocht op de daad verliefd. Hij wil de pijn voelen van het vermoeide lichaam, de omzwachtelde voet-wonden van het weg-gesteente. Hij wil het bloed zien van de wild gejaagde en geschoten dier-buit, niet uit lust in zijn pijn, maar om het vaststellen der volle werkelijkheid van de jacht, die zich daarmee toont in de volle ruigheid van haar bezigen gang. Daad en enkel daad heeft hij lief; met daad wil hij zich in de wereld plaats breken. Met daad wil hij de wereld verder bezielen; hij wil haar niet anders zien dan in daad, in hevigen arbeid met de stof, voor haar vorm-ontwik-keling, voor den omvang van haar bouw. En jachtende onder-

131