Letterkundig leven, deel 2

XV.

DAAN VAN DER ZEE. - GODSONTEERING.

I.

Bij de aanduiding en waarde-bepaling van Daan van der Zee's uitings-wijze is het zeer passend te schrijven over instrumentaal proza, dat zoo hoogst zelden voorkomt en als afgeneusd stijl-procédé toegepast, onmiddellijke mislukkingen baart. — Het wordt allereerst opmerkelijk, dat zoo bijzonder wéinig schrijvers muzikaal zijn, innerlijk-muzikaal, rhythmus, tempo en muzikaal-metrischen zinsbouw zoo goed als niet voelen. Geen tempo-gevoel, geen rhythmisch stijlgevoel, geen werkelijk echt muzikaal sentiment bezitten zij. Zelfs knappe en z.g. zeer goede schrijvers blijken telkens in de fijnere aanduidingen van hun aandoeningen het zuiver-muzikaal gevoel te missen voor de taal en woordtoon-plastiek, die in ontroeringswerking gelijk is aan de klank-plastiek der muziek.

Natuurlijk lijkt de klank-expressie, de klank-verbinding, de klank-menging en de klank-kleuring van het woord, den zin, de periode, abstract gehoord als zinnelijke geluids-behchaming, in de tóón-geboorte iets anders nog dan de toon-plastiek der muziek. De muziek-toon dringt, zonder verstands-aankoppeling van begrippen, onmiddellijk tot onze zinnelijke gevoelsspheer; de tè.al-toon springt als een kristal-adering plots door onze bewuste en onbewuste voel-en-gedachtengebieden, en raakt zang, voorstelling, begrip, gedachte, coördineert telkens een wisselwerking tusschen, tegelijkertijd een controle op het onbewuste en het, door gedachten-beel