Essay en critiek, Groote figuren

240 GP.OOTE FIGUREN

geestdriftig monster verscheen, in den laaienden gloed van het kruitrookerige oproer. Bakounine onderging iets als zondevreugde tegen de huichelende wereld van nu. Kropotkine bleef de ideoloog van den opstand, niet destructief als de gewelddadige Bakounine en zonder nerveuze onrust en opgejaagdheid. Maar ook deze hoogste aristocraat was verkondiger van eeuwigen strijd tegen onrecht, tegen menschen-verknechting en tegen star bedrog.

Kropotkine was geen professor in het recht, maar, door zijn eigenaardige hartstochteloosheid, professor in de rechtvaardigheid. Hij geloofde aan noodzaak van revoluties, aan omwentelings-perioden die, schoon een verhaaste ontwikkeling en een snelle verandering, éven logisch behooren tot de natuur der menschelijke samenleving als langzame evolutie van rassen.