Essay en critiek, Groote figuren

PETER KROPOTKINE 235

het Ik en menschenliefde; eeuwige menschenliefde, al preekt hij het geweld als geneesmiddel. Dat is zijn psychisch realisme, zooals Dostojewski's kunst is ziele-realisme.. . Prins Kropotkine spreekt niet gehallucineerd, inkoortsphantasieën, van God en Satan. De wrang-martelende dialectiek van den Eechter van Instructie uit ״Schuld en Boete", is hem een detractie, een gruwel. Hij haat spooksels van zieke breinen... Hoe zou hij een schaamteloos charmeur als Casanova verfoeid hebben! Dit is een maatstaf voor Kropotkine's gansche diepere wezen. Een zingenieter als koene Casanova, een pralend-zelfzuchtige als Benvenuto Cellini, kon hij alléén verfoeien. .. Casanova is de gecorporeerde romantiek van het levens-carnaval, wien het heele bestaan als een bal-masqué voorbij vlamt. In hoogeren zin, man van égards, een avonturist, een bedrieger, een voluptueus barbaar, een amoureus sybariet, een sterrenwichelaar met al de eigenschappen van den cynisch-grooten geest der spotzieke achttiende eeuw. Een Italiaansch-Spaansche óm-schepping van de Don-Juan-figuur, een vermetele uit het geslacht van Tenorio. Een verfijnde wellusteling, een zondaar die zich koesterend nestelde in een geleerde... Een wrange lots-tarter, een deus ex machina bij ieder gebeuren, een dualist met woord en met pistool, duivelsch doorbrand van erotische driften; een geestige durver, een verleider-minnaar-gelukzoeker, wreed, speelsch, ironisch, clown en wijsgeer, abbé en godbeschimper, felle hekelaar en grand-seigneur, oplichter, hoffelijk come-diant en priesterlijk preeker; half magiër half misdadiger, met tropisch temperament. Casanova, schertsende gracie, de herverschijning van het veroveraars-type, het lichtzinnige metrum van het dansend zingenot, was een verbijsterend mengsel van hoogen, religieusen ernst en gefriseerd ongeloof. Nimmer zijn zoo fel-bewust, uit-