Essay en critiek, Groote figuren

PETER KROPOTKINE

I

Een Oost-Europeesche, een Russische Prins van den bloede, anarcho-communist; een nihilistisch oproerkraaier, meedoogenloos.. . om van te beven! Aristocraat van geboorte, democraat van wezen. Een pantheïstisch vaandrig, die als Rus de Hamlet-natuur¹) van zijn volk stram weerstreeft, maar als sociaal ijveraar, hervormer en fanaticus, het Don Quichotte-karakter erin bevestigt. Een geometrisch rekenaar, in wien utopist en droomer telkens alle nuchtere sommen-uitkomsten wegwisschen. Is déze mensch zonder aangrijpende twijfelingen, — ondanks vervreemdende omzwervingen, wreede wederwaardigheden en alderlei geestelijke crisissen, — rasgenoot van den pathologisch-gemartelden, den heimwee-zieken Dostojewski, den mystieken doorgronder van misdadige zielen en misdadig-Russische hartstochten? Is deze edelman-geoloog-positivist, rasgenoot van den lijdzamen Graaf Tolstoï, den eeuwig-biechtenden boer uit Jasnaja Poljana die zoo smartelijk tobt met zijn christelijke religie ? Kropotkine is óók vitaliteits-Rus, een pelgrim der vrije gedachte, alterneerend: een helder-

*) Turguéneff schreef over deze Hamlet- en Don Quichotte-natuur een karakteristiek, door Kropotkine verder in zijn ״Gedenkschriften" uitgewerkt.