Essay en critiek, Groote figuren

* REMY DE GOURMONT, BALZAC EN SAINTE-BEUVE 217

beoordeelaars totaal ontsnapt. Zelfs Hélène Altszyler beoordeelt Balzac's dualiteit als stout schepper van een Yautrin, totaal verkeerd. In Yautrin, dien hij natuurlijk moest verwerpen als gedrochtelijk Uebermensch, loste hij juist zijn dualiteit van stormachtig temperament, vurige zinnen en hersenkrachtige ideeën-psychiek op. In Yautrin verwerpt deze geweldig-vurige, geweldig-hartstochtelijke mensch alleen het óndramatische. Yautrin is de geestelijke verhevenheid van Balzac, maar tot een tragisch criminaliteits-probleem getransfigureerd.

Komt, zanikt niet onduldbaar over Balzac's plompe malligheden, zijn ״adellijkheid"; over zijn tilbury uit den faillieten boedel van een stuk graaf; over zijn vette, of droge haarlokken; over de streelingen van Madame Bécamier en de verborgen kusjes van prinses Bargration. Zanikt niet over zijn dolzinnige, goudgeknoopte helblauwe jas en zijn beblomde kamerjaponnen en over zijn grabbelen in goud en zijn gekke winzucht. Kletst ook niet over zijn weten en zijn waarheidsbegrip. Hij bezat iets veel hoogers: wél chaotische kennis van alles, maar door ingeving gegrepen, door studie gelouterd. Hij omvat een wereld van onderzoek, doch geheel op eigen wijze gebouwd, van zijn „Chouans" tot zijn project: „La fin du monde".

Zoo moet ook Balzac's megalomanisch misbaar als zelfverheerhjkend element, in zijn geheele matelooze psyche worden verstaan; soms ook tot wraakhandelingen klaar. Herinnert u wat Balzac verklaarde, op een avond, in tegenwoordigheid van De Goncourt! Zijn kennis begint bij de koffieboonen van Bourbon en Martinique; ze eindigt bij een ring van een Groot-mogol.

Balzac is verwant aan het onmetelijke. In dat grenzen-loozezwemtenzweefthij mee naarde verste horizonten van het transcendentale begrijpen en doorschouwen en blijft

15