Essay en critiek, Groote figuren

* REMY DE GOURMONT, BALZAC EN SAINTE-BEUVE 215

Zoo fijn onderscheidde deze schrijfster in Balzac oorsprong van onwaarschijnlijkheid en dan weer hooge werkelijkheid zijner figuren. Het is sommige genieën niet gelukt, uit zuivere abstracties, levende schepselen op te tooveren. Doch Balzac vermocht de elementaire stof in een kunstwerk óm te scheppen.

״Et c'est sans doute en raison de ces origines si différentes que chez Balzac les uns sont invraisemblables et fatiguants è. suivre et que les autres frappent par leur puissance de structure et de vie". (p. 224).

Boven de meeste Fransche, zelfs groofce critici uit, beseft Hélène Altszyler het dramatische en hoog-pathetische van Balzac. Zij ziet zijn wezen zelfs geheel hartstocht en geheel dramatisch:

״et qu'il a revêtu de son ame et de son tempérament orageux son oeuvre entière".

Een opmerking maakt zij, die zelfs heel het wezen van Balzac vastlegt:

״Le désordre de la passion ou plus exactement la passion dans le désordre, voila la force géniale de Balzac". (p. 227).

Deze hoogspanning der hartstochten in hun verknoopingen zoo te voelen als de essentieel-scheppende macht in Balzac, is rijp en diep. Ook oorspronkelijk is haar gezichtspunt op de moreele kracht van Balzac's werk juist, waar hij zooveel afschrikwekkende voorbeelden stelt, zooveel beestachtige, lage driften en instincten ten toon stelt.

Alleen a-psychologisch is haar inzicht, in twee schijnbaar-tegengestelde eigenschappen van Balzac: zijn grootheid in het tragische en zijn onmacht als schrijver, waar het pathetische ontbreekt.

Eerst later verheldert haar besef, wanneer zij verklaart:

״C'est donc le même élan vers la vérité qu'éveillent en noua le