Essay en critiek, Groote figuren

* REMY DE GOURMONT, BALZAC EN SAINTE-BEUVE 211

Balzac puurt en zoekt en snort overal, zelfs tusschen afdankertjes van Bijbel en Kabbala. Hij is de voddenraper der wetenschap, tot op zekere hoogte zelfs een ideeën-maniak. Honderd vieze weggeworpen sigaren-eindjes pikt hij op, en morgen geeft hij u een verhandeling over de heerlijkste en meest geurig-exotische tabaksoorten. Hij is groezelig-vettig en vuil en smeuïg-smerig en ongezond, zijn arbeid. Hij bestudeert het hoogere droomleven, ook van den zone Kis, uit Benjamin's stam; maar ook kraambedden, physiologie en chiromantie¹). Daarom juist teekent hij het fijnste aderennet op de dijen van Yenus na en schept het vermetele type van ״la femme de trente ans". Barok, fragmentarisch, mee-sleepend, dooreengekronkeld is zijn didactische kennis. D eze luidruchtige is ook een diep - stü denker en een zichzelf -uitmergelend navorscher, een weet-mijn en een feitenpakhuis. Alles stroomt hallucinant door hem heen. Ingewikkelde sterrenkundige problemen maakt hij zich even goed eigen als kennis van koersen en van soorten antiek porcelein. Hij heeft het gewijde van een Aaron en het stotterende van een Mozes.

Hoe begreep Taine de koortsachtige weetdrift zijner natuur. Wiens geest en wiens bloed, vraagt Taine, heeft zoo alle koortsgloeiingen van het leven gevoeld? Balzac noemde Parijs: ״grand chancre fumeux, étalé sur les deux bords de la Seine"²). Wie meer dan hij, vraagt Taine, heeft haar uitwasemin-

>) Sainte-Beuve zegt hieroveri ״Mais je ne puis accepter, sous le couvert de la physiologie, 1'abus continuel de cette qualité, ce style si souvent chatouil-leux et dissolvant., énervé, rosé, et veiné de toutes les teintes, ce style d'une corruption délicieuse, tout asiatique comme disaient nos maïtres, plus brisé par places et plus amolli que le corps d'un mime antique". (״c.d . L." II, p. 449).

^s) Het vernietigende oordeel dat Dostojewski uitsprak over Parijs en de Franschen, vindt ge bij De Gourmont behandeld in ״Promenades littéraires" III, p. 279! ״Paris, dit-il, est la ville du monde la plus ennuyeuse et ses habitants