Essay en critiek, Groote figuren

210 GP.OOTE FIGUREN

Hij weet van alles, niet oppervlakkig, journalistisch, maar grondig, op zijn manier en verbonden met het bijzondere en met het algemeene (Sainte-Beuve gebruikt in zijn ״Causeries du Lundi" II, de ongelukkige term: ״intuition physiólogique").

Balzac is wezenlijk het suggestieve jeugdgenie van een dakkamertje. Hij is werkelijk een droefgeestig peinzer op Père-Lachaise, een phantastisch koopman, een opgewonden ontdekker, half in trance, een daemonisch-vroolijke Rabelais-imitator, een heftig speculant; een die in zichzelf ontzachlijke magnetische geneeskrachten voor zieken ontdekt. Het is eigenlijk een smoezelige weg van kennis, dien de bandelooze bewandelde. Hij gaat, dolend en stijgend, over koffiedik naar Böhme, Claude Saint-Martin en Swedenborg.

Balzac hoort mediums, somnambules en betaalde clairvoyantes uit, maar bestudeert ook de meest wetenschappelijke stellingen van de grootste geleerden. Hij gaat op in anatomie en medische problemata, maar ook in occultisme. Zijn denk- en ontdekkers-instinct, als psycholoog, laat hij overal vrij werken. Onverschillig of hij u brengt naar den Peloponnesus of naar een achterbuurt van Parijs; of hij ons spreekt over den eucha-ristischen Christus of van Lavater. Hij maakt zich wetenschap eigen uit waarzegstersboekjes, uit gore, vieze prullen, uit occulte philosophieën en hypnotische stelsels. „Louis Lambert" en „Seraphita" zijn er van doordrenkt. Vooral „Seraphita", dat wonderlijke gewrocht, door Van Deyssel onleesbaar genoemd „van dikke en dolle rhetoriek" ¹).

') Laten wij in dit verband niet vergeten, dat Van Deyssel over Goethe's tweede deel „Faust" ook decreteerde! „Het Tweede Deel van Faust is het minst goede wat Goethe geschreven heeft, een volstrekt knoeien met koude en verwarde allegorieën, geheel slecht". (Elfde Bundel, „Verzamelde opstellen", pag. 222).