Essay en critiek, Groote figuren

* REMY DE GOURMONT, BALZAC EN SAINTE-BEUVE 209

aristocratische ״wereld totaal? Zoo-zoo, Pellissier, liet hij groote heeren en hertoginnen spreken als portiers door een achterluik, of als courtisanes? Mogelijk, mogelijk, achtenswaardige Professor. Emil Ludwig verklaart juist er tegenin:

״Dies ist Balzac, der als Dichter die zeugen de Kraft des aufSteigenden yierten Standes vor allen anderen Autoren, der die Dekadenz adliger Modedamen als ein Meister dargestellt", (״Kunst und Schicksal", p. 222).

Maar het beestachtige en egoïstische of het teedere en sublieme in ziel en zinnen, wist Balzac wel te schilderen, beter dan wie ook onder zijn tijdgenooten, al openbaarde hij zich ook daarin met al zijn fundamenteele, soms gedrochtelijke gebreken.

Wij weten nu, Balzac kon schrikkelijk knoeien, maar als hij slaagt, slaagt hij als de allergrootsten. Er is geen machtiger schouwspel van karakterbeelding, dan zijn tragische, ontzettende vrek, de vader van Eugénie Grandet.

Om dit wezen alleen is dit boek eigenlijk, dat weer alleridiootst verloopt en tot een absoluut-amorphische verschrompehng leidt, alleen al behoorende tot een uiting van allerhoogste kunst. Door de schepping van dit karakter staat hij op het creatieve plan van Shakespeare.

Zonder een letter overdrijving is dit de waarheid, al zag Balzac dit heelemaal niet zelf in, wijl hij Grandet groot in het kleine noemde.

Ook de ongeloofelijke en fabelachtige kennis van Balzac ontstond langs obscure wegen. Ze behoeft ons niet anecdotisch, kletserig en soms duldeloos-familiaar te worden verklaard door een Gozlan¹), of Champfleury.

*) De gezellige en hartelijke boeken van Gozlan hebben een heerlijk-anecdotische en grollige waarde voor de kennis van den lichamelijken Balzac, den zinnen-Balzac, den actieven Balzac.

Voor de doorgronding van Balzac's geestelijken arbeid, zijn ze van geringe waarde; brengen ze zelfs nu en dan op een dwaalspoor.