Essay en critiek, Groote figuren

* REMY DE GOURMONT, BALZAC EN SAINTE-BEUVE 205

survient une de ces lois fantastiques improvisées par 1'imagination et imposées au nom de la science. On achevait une comédie piquante et touchante, la vie d'un pauvre chanoine chassó de sa pension bourgeoise: tout d'un coup, on se trouve plongé dans Ie galimatias emphatique. . ." („Nouv. essais de crit". p. 73).

Overal waar Taine Balzac afbreekt, is het, van zijn critisch standpunt uit gezien, gegrond. Balzac, zegt hij, haalt de dingen in gewirwar bij elkaar, maar laat je ze niet zien. Hij verblindt, maar verlicht niet. Het blijft opsomming. Al noem je al de meeldraden van een bloem, ge geeft ons daarmee geen duidelijk beeld van de bloemen. Het geweldig-visioenaire van Hugo of van Michelet is hiervoor noodig, meent Taine. Wij blijven bij Balzac in het duister tasten...

„il a beau décrire copieusement les croisillons de 1'liótel du Guénic ou le nez du chevalier de Valois, ces croisillons et ce nez restent dans 1'ombre; un physionomiste ou un archéologue j devinent seuls quelque chose; le commun des lecteurs demenre respectueusement la boiiehe béante implorant tout bas le secours d'une vignette ou d'un portra.it". (a. b., p. 68).

Hij geeft geen vrouw, doch een samenraapsel van anatomische brokken.

Iets verder volgt een verheerlijking van Balzac's grootschheid en macht.

In het geestige hoofdstukje: „Le style de Balzac", beschrijft Taine de verbijstering die menschen van smaak, almee goede Fransch-kenners, overvalt, als ze Balzac voor het eerst gaan lezen. Het is een kluchtspel, niet slechts voor een tooneelregisseur. Balzac wordt verworpen en half als een uitzinnige losgelaten. Balzac's boeken zijn niet door te komen. Ze noemen meneer Balzac grof, kwakzalverachtig, luid lacher, volksvent. Je ergert je aan zijn stijl, je wordt er duizelig van. Hij verkracht, overdrijft, gilt, raast. Hij is in kunstmatige opwinding. Hij is smakeloos en uitbundig. Een plebisciet!