204 GP.OOTE FIGUREN
twijfel getrokken of bespottelijk voorgesteld. Dat colporteur Gozlan, die eerst heelemaal geen vriend noch bewonderaar van Balzac was (zie ,,Balzac mis a nu" van Léger), zich later bekeerde, bevestigt daaromtrent dat:
„il éfcait 1'être encyclopédique par déraison et par excellence; il ne voulait pas d'un fait pris a part: pour lui, ce fait tenait a un autre fait, eet autre a mille autres; 1'atome, dans ses doigts devenait un monde; le monde, a son tour, créait un univers. Tout ce qu'il écrivait, articles, livres, romans, drames, comedies, n'était que la préface de ce qu'il comptait écrire, et ce qu'il comptait écrire n'était qu'une préparation a d'autres ouvrages pareillement générateurs. Aussi, 1'on peut dire de sa vie ce qu'il disait lui-même de chacun de ses ouvrages, qu'elle n'a été que la préface de sa vie. II s'est endormi sur les marches du portique".
XII
Inderdaad, Balzac heeft ontoonbaar-slechte en zeer onnoozele pagina's geschreven. Zijn duldelooze redeneer-inmenging tusschen het verhaal (onder de moderne romanschrijvers is Marcel Proust hiervan een voorstander), zijn zichzelf schaamteloos of argeloos verweven met objectieve psychologie zijner romanfiguren, zijn essayistische onderbrekingen van karakter-analyse, verwringen zijn scheppingen soms tot het onherkenbare toe. Pellissier ziet goed: Balzac's helden hadden geen modellen; hij schiep uit zijn Verbeelding. Het leven aapte eêr hem na dan hij het leven.
Ook Taine luchtte zijn wrevel nu en dan. Onder de allerhoogste bewondering kreunt hij: dat wil niet zeggen dat er nooit iets belachehjks of bombastisch in Balzac's werk voorkomt...
״On traversait une jolie scène: tout a coup tombe une averse de métaphysique; on s'essuie en grondant, et on saute deux pages au plus vite. On suivait un bon raisonnement: tout a coup