Essay en critiek, Groote figuren

184 GP.OOTE FIGUREN

Wij schakelen dus geen moraal en aesthetiek of god weet wat buiten. Wij eischen alleen: beoordeel het scheppende karakter niet naar dagelijksche levensverrichtingen; niet naar het wisselend en telkens anders geïndividualiseerd inzicht van onderzoekers, speurders, toelichters, biografische-gegevens-verzamelaars, doch — daar heeft hij recht op, — beoordeel een kunstenaar uitsluitend naar de eigen uitgesproken Ilcheid in zijn arbeid!

Het meest bewonderende critische oordeel van Eemy de Gourmont over Sainte-Beuve, sprak hij niet in zijn ״Promenades littéraires" uit. Ik acht het ridicuul, overdreven en lyrisch-opgetogen; zeer fel-eenzijdig. Voor De Gourmont heeft Sainte-Beuve het karakter bepaald van bijna alle Fransche schrijvers, van mannen en vrouwen die een rol hebben gespeeld, van de Renaissance af tot de tweede helft der negentiende eeuw.

Heel raartjes verklaart Remy echter:

״Le moyen-£,ge lui échappa nécessairement, hormis quelques figures plutöt historiques que littéraires, et de même lui échap-pèrent, pour les raisons que 1'on a données, ses contemporains de la dernière heure". (״Prom. phil." p. 42).

Een bagatel, Picardiër! Bedenkt, een ״machtig" criticus, met verblindend vernuft, voor wien de Middeleeuwen en het werk van grooten uit laatste levensperiode, een gesloten boek bhjven! Het is miserabel! Dan begrijp ik het snerpende woord van Anatole Erance over Sainte-Beuve beter:

״Tout n'est pas pur dansles aspirations de Sainte-Beuve".

En:

.,Le vrai fonds de Sainte-Beuve est acre, trouble, tourmenté". (,,Le génie latin", p. 356).

Ook Anatole Franee zag in Sainte-Beuve zekere