Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 179

schoonheid, het woord van den wijze en den denker, wel het allermeeste recht hebben op de allerhoogste levenseerbiediging en een afzonderlijke toegewijde behandeling verdienen. Hij leerde hen inzien dat^ zoo goed als in een boek, ook in een dagblad de hoogste problemen op literair, psychologisch en aesthetisch gebied kunnen worden gesteld en opgelost. Hij schiep in de literatuur-critiek de cultuur der onactueele schoonheids-feuilletons en grondde de wetenschap, dat de wezenlijke schoonheid los is van data, cijfers en jaartallen. Naar mijn meening leerde hij vooról begrijpen, dat de kunst, de literatuur moest behooren tot het meest onontbeerlijke van de menschelijke beschaving, tot het allerbelangrijkste van het dagleven, juist ómdat zij het tijdelijke en tijdelooze oneindig veel zuiverder vastgrijpt en weerspiegelt dan alle andere levensuitingen op politiek, maatschappelijk of welk ander gebied ook. In al haar overvloed en bruisende schoonheid leeft nergens machtiger de negentiende eeuw der Eransche beschaving, dan in de ontzaggelijke geesteskracht en het psychologisch zienersschap van Balzac's werk. Nergens leeft zóó ook de droom van dit tijdperk in zijn metaphysische verbeeldingen, zijn romantische gelukzaligheids-visioenen en huiveringwekkende ironie, als in Elaubert, Villiers de 1'Isle Adam en Baudelaire. Onder de stuwende verbeeldingskracht der Grooten van zijn tijd en van vroegere eeuwen, schreef Sainte-Beuve ongestoord en onbekneld en zonder angstvallige afmeting van stof en ruimte, over ״Port-Boyal" zoo goed als over Babelais; over Mnon de Lenclos, als over Napoleon, over Prévost, Paradol en dan weer over Tacitus en Gautier. Hij bleef vMk nabij de dragers der wijsheid, schoonheid en verbeelding. Hij liet het altijd scheppende geluk van hun binnenste zien. En bóven physieke vernietiging en stoffelijke vergankelijkheid ving