Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 177

architectuur, bij iedere compositie, ieder schilderij of beeldhouwwerk ons eerst moesten afvragen: hoe handelt, leeft de schepper van deze dingen zelf, als mensch, in zijn dagelijksch bestaan? Daarom gelooven wij er ook niets van, of liever gaan wij op alderlei bijtende, wrokkende, hatelijke vonnissen van talloozen, over Sainte-Beuve niet in; oordeelvellingen van vijanden, die den moralist-criticus zoo fel verachten; het meest misschien om zijn ״Les Begrets". Want wij voelen zelf Sainte-Beuve's cardinale fouten, zijn gebrek aan kiesch-heid in eigen werk, zijn huichelarij en listigheid. Toch zien wij gul zijn groot talent en al het goede en mooie in hem, als kunstenaar-mensch. Ook nü nog word ik geboeid door zijn geleerde, schoon eenzijdige oordeelswetenschap, psychologisch-historische karakteristieken; zijn ontledende literatuur-critiek en taai-historie. Jaren her erkende ik reeds zijn fabelachtige bekwaamheid. Spelenderwijs, verklaarde ik, hanteerde hij de zware, toch fel-blinkende en vlijmgeslepen slagwapenen der ontledende karakteristiek, gesmeed in de school van Lessing's doordringend en fier-onafhankelijk genie, al keek Sainte-Beuve ook soms óver het hoofd van den zwaarwichtigen diepzinnigen Duitscher heen, — die zijn zinrijke ideeën niet behoefde te zoeken op den bedroesemden bodem van een bierglas, — zoodra het neerkwam op de erkenning van het schilderend-beschrijvende genre in de woordkunst der oude en nieuwe tijdperken. Wij moeten Sainte-Beuve steeds eerbiedigen, omdat hij de diep-indringende historische, psychologische en ontledende literatuurcritiek, onafhankelijk van hate-lijk-jachtige en vluchtige actualiteit, — van het innigste levensgevoel afgewend immers, — in een dagblad heeft aangevangen en gegrondvest. Wij moetenhem eerbiedigen, omdat hij het nieuwtjes-verslindende publiek, het alles-