Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 169

achters van Eenan's moraal niets anders dan lieul en troost zoeken in wat Sainte-Beuve had geleerd en ge-eischt van een critiek: vivisectie van het private leven overbrengen op het persoonlijk gebied van denken en voelen.

Er is niets hachelijkers en onuitstaanbaarders, dan moralistje-spelen als saploos kunstcriticus, of beun-hazerig bioloogje-spelen, of erfelijkheids-problemen-oplosser-spelen, om zekere eigenschappen in werk van een kunstenaar, uit zijn menschelijke gedragingen achteraf te verklaren. Dit is de fundamenteele en wreede fout in het wangunstige beoordeelingssysteem van Sainte-Beuve. Ook ik geloof in onverbrekelijke en organische psychische en physische eenheid van mensch en kunstenaar. Maar ik wil die niet uit gegevens van buiten af vastgesteld zien. Ook ik wil de volledigste kennis van den mensch-zelf, maar alleen geput uit eigen geschriften, uit eigen kunstwerk. Ik weiger de papillotjes te ontfutselen aan de pruik der boosaardige kwaadsprekers en lasteraars. Een beoordeelaar van vijftig jaar her, van Sainte-Beuve, schreef reeds in de ״Edinburgh Review": de kennis van het moreele innerlijk van een schrijver en van zijn biographie, vermag wel onze nieuwsgierigheid te bevredigen, maar zonder voorbehoud verwerpen wij het beginsel, dat zij een der elementen moet zijn waarop ons critisch oordeel berust.

Zoo is het!

Zijn biographieën dan waardeloos voor mij % Integendeel. Ze behooren tot de boeiendste lectuur, maar ik lees ze, zooals ik romans, essay's, poëzie zelf lees, ter doorgronding van den persoon die ze schrijft. De schoonheids-ontroering echter van een werk, moet ik zelf ondervinden. Memand kan voor mij verrukking of smart voelen, bewondering of liefde. Alle feiten over of 12