Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 157

Wie zweet verdachtmakingen uit en geeft leugenachtige karakterontleding met besteedsters-klets en bakerlisten doortruffeld? Alleen een plebeïsch renegaat, die zich door Madame d'Arbouville voor het salonverkeer laat ״beschaafd" rijpen; die George Sand's intieme en ziels-wanhopige brieven verraderlijk ten prooi gooit aan blauwkousige nieuwsgierigheid van dames der groote wereld. Alleen een republikein en dwepend illusionist, die later de Eomantiek verraadt en de aristocratie zoekt; ook de glorie van het ancien regime, van zieke konings- en keizersgezinden. Alleen een sensueel hunkeraar naar geloof, die als baldadig vrijdenker poseert (aan het eind van zijn leven gold hij in den Senaat als „apostel der vrije gedachte") doch midlerwijl in het frou-frou-spiritualisme van den eclectischen wijsgeer Yictor Cousin, het ritselend geluk van de religie te ontdekken waant. Hoe begrijpelijk, dat hij rusteloos de lucht opsnuift bij de Eabelaisiaansche „Contes drölatiques" van den gemalen en daverenden Balzac.

Y

Ik moét van Sainte-Beuve's „onbetwistbaren" achterklap althans één weerzinwekkend staal geven.

Sainte-Beuve beoordeelt in een „Lundi" van 9 Januari 1856 het werk van Stendhal.

„On voit (schrijft hij) combien je suis loin, a 1'égard de la Chartreuse de Beyle, de partager 1'enthousiasme deM. de Balzac".

Dit niet-mooi vinden of vér blijven van zekere geestdrift is zijn recht; ook tegen Balzac in. Maar ziet nu, ten eerste, hoe in-gemeen Sainte-Beuve opmerkt:

„Celui-ci a tout simplement parlé de Beyle romancier comme ü aurait aimé a ce qu'on parldt de lui-même".