Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 151

Simonisten of hartstochtelijke republikeinen, om even later Lodewijk XIV te verheerlijken, gelijk Sainte-Beuve. Hij zegt niet, gelijk Sainte-Beuve, het Senatorschap te verachten als iets oneerbaars, om het later, zéér gestreeld, met trotsche borst te aanvaarden. Gourmont zou echter geen ״Port-Boyal" hebbenkunnenschrijven¹). Twintig jaar zware arbeid. Allerminst het statige en diepkernige deel uit den cyclus, met zulk een verbluffende indringing in de quiëtistische monnikenziel van Pascal. Gourmont, in zijn geestelijke wulpschheid, „eindeloos-buigzame geest", is nerveuzer, mystischer als wijsgeer; zijn woord licht in vuriger glanzen op,zijngevoelsgloed, zijn fictie is verborgener, geheimzinniger, al vermocht ook hij niet goddelijk en hevig lief te hebben en de menschelijke natuur in al haar instincten en werkingen, met kloppend hart te volgen. Ook hij wordt niet sprakeloos aangegrepen door het groote en grootsche in scheppingen, waar het cosmische rhytme doorheen schiet. Want hij grinnikt te cynisch om opstandig bloed en harte-gehamer. Maar hoe fijn wist de eenzelvige De Gourmont psychologisch stelling te nemen. B.v. uit „Promenades littéraires" Y, p. 228:

„II est toujours intéressant de confronter une oeuvre aveo 1'opinion de ses contemporains. On y voit la fragilité des jugements les mieux motivés, soit que trompé par sa vogue, le critique en ait exagéré la valeur, soit que, rendu prudent par son insuccès, il y ait découvert des défauts qui passeront plus tard pour des audaces, soit même qu'il ait naïvement pris le parti de juger