Essay en critiek, Groote figuren

142 GP.OOTE FIGUREN

femme". Hij creëerde er tegenin „Un coeur virginal" (voorlooper van de tegenwoordige „romans purs"). Hoe ook, de spottende mijmeraar —idealist met breukband, — de vrome, soms sadistische vrijdenker, die een geestelijke beweging van symbolisten in gang hield, de ernstige en spiritueel-ontuchtige, de kuisch-perverse, de lamlendige schimper op democratie, die eigenlijk geen stijging en geen val van emotie, geen aanlaaïing en uitblussching van haat kende; die je telkens wil afranselen om zijn zelfzuchtige rust-in-levenshouding, om zijn ruggegrratlooze hyper-anarchie; die het niet-willen wél wil en 1 et wél-willen niet wil; de taaldoorgronder en stijlcierder, de zoeker naar woord-oorsprongen en woord-vormingen, hoe óók, creëerde, tusschen dagen van innerlijke pijn en impotentie, van neerslachtige morose en zelfbeloering, lyriek en meditaties, gevoed met rauwe eieren en cognac. Balzac daarentegen, man van reus-achtigen drang, satanisch tot in zijn goedheid en gemoedelijkheid, verafschuwde alle geestelijke klaplooperij; was alléén creatie. Ook in zijn essay's.

III

Van „Hernani", verklaart De Gourmont, heeft Balzac de luidruchtige, niets begrepen. Maar achtenswaardige Gourmont, droeg Honoré, — de physieke Balzac die ons vaak irriteert, — zijn blanke dominicanen-pij dan slechts voor uiterlijk vertoon, als vermomming? Begeerde hij misvorming van het bevallig-romantische of van het buitensporig-idealistische? Om het even. Gourmont decreteert: Balzac werd niet geraakt door nieuwheid van het werk, door argeloosheid, noch geprikkeld door geur van zulke versche bloemen, waaraan velen uit de Romantische School zich nog bedwelmden. Gourmont zwaait