Essay en critiek, Groote figuren

140 GP.OOTE FIGUREN

Balzac'smode-knuppel buiten rekening! Die legendarische ״canne de monsieur Balzac" is bewaard voor het juts-hoofd Sainte-Beuve¹). Balzac, in alles even plotseling en vurig, was zélf cyclopisch en koortsig schepper van krioelend-vele gestalten-in-spheer; stond op een toover-berg van voortbrengingskracht, buiten zijn naïef- aandoenlijke „Fabrique de 1'Absolu". Balzac, met zijn afjakkering (veel melancholischer dikwijls dan zijn geweldige lach toelaat te onthullen), met zijn soms smartelijken zelftwijfel en angstaanjagende overwerkingsdrift, had zijn inbeelding als zelfverwerkelijking en ophitsing van eigen macht, godbeter 't, broodnoodig. Zijn dwaze megalomanie is tegelijk inspiratie-bron. Hij moest zich houden aan zijn bluf en wat hem omgolft. Verwees hij David d'Angers niet naar zijn neus?. . . „Prenez garde è׳ mon nez, — mon nez c'est un monde". (Th. Gautier, „Honoré de Balzac". p. 8). Montherlant zou hij zekerlijk naar een ander lichaamsdeel verwezen hebben, indien Balzac had kunnen vernemen waaróm deze syncretist van gedachten en gevoelens hem en Flaubert slechts „nobles poussahs" schold. (H. de Montherlant, „Aux fontaines du désir", p. 220).

En onversaagde Remy, met zijn oude-vrijers-hebbelijk-heden en zijn verlepte lobelia's? Bestaat er een critiek, zoo hoog van stijl en ideeën-macht, zoo intens van be-wogenen zielsgang en hunkerend verlangen, zoo sugges-

¹ J Haar „charmante" en „pikante" geschiedenis schreef „la belle Delphine" (Gautier), de bekende Mme de Girardin „Femme ä la mode" (Georges d'Heilly), in „La canne de M. Balzac". En een zedekundig verhaal er over, uitgever Werdet in „Souvenirs de la vie littéraire". Deze oneerbiedige zou blijkbaar, als edileur, door Balzac onder de aasvogels nevens den gier, op Prometheus losgelaten, gerangschikt zijn.

Vgl. Aphonse Séché et Jules Bertaut's Balzac", p. 77. Mme de Girardin kreeg van Sainte-Beuve dwaze streelerijen, terwijl dezelfde „belle" hem later nochtans als verrader, renegaat en overlooper brandmerkte en afstrafte in häär „Causeries".